Бай баласы жатық, малшысы қодаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал байдың баласы өмірдің ауыртпалығын көп көрмей, жұмсақ, ерке, сөзі мен жүрісі бірқалыпты өсетінін білдіреді. Ал малшының баласы тұрмыс тауқыметін ерте танып, ширақ, шымыр, қимылы тез, өмірге бейім келеді. Астарында адамның мінезі мен қалыптасуына орта, тәрбие және еңбек әсер ететіні айтылған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жатық» сөзі — бай баласының жайлы ортада өскенін, асықпайтын, сабырлы, ерке мінезін аңғартады. «Қодаң» дегені — малшы баласының дала тіршілігіне үйренген, денесі ширақ, жүрісі жылдам, күнкөріске икемді екенін білдіретін бейнелі сөз. Мұнда бай мен малшы арқылы тек әлеуметтік айырма емес, өмір тәжірибесінің мінезге әсері салыстырылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың өскен ортасы оның дағдысына ықпал ететінін түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, қалада барлық мүмкіндігі дайын болып өскен бала кейде қиындыққа төзімсіз болуы мүмкін, ал еңбекпен ерте танысқан ауыл баласы жауапкершілікті тезірек сезінеді. Дегенмен мақал біреуді кемсіту үшін емес, тәрбиенің, еңбектің және өмір мектебінің маңызын ұғындыру үшін айтылады.