Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Қайратың жетпесе, амалына бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адамның күші, қайраты жетпесе, онда істі басқа жолмен, ақыл мен ам...
Үлкен қазанда қайнағанның шикісі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Үлкен қазанда қайнағанның шикісі жоқ деген сөздің тура мағынасы — үлкен қазанда піскен ас әбден жет...
Түлкінің түсіне тауық кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы мен тілегі оның табиғатына, әдетіне, не нәрсемен көп айналысатынына байланыст...
«Үһ!» десең ұшып кетеді,
Өпсең ұмытып кетеді.
Өпсең ұмытып кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өте нәзік, сезімтал қарым-қатынас керек екенін аңғартады. Бір нәрсеге дөрекі үн қа...
Қазының қазынасы - білігі,
Байдың қазынасы - түлігі.
Байдың қазынасы - түлігі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың, білім мен байлықтың ара салмағын салыстырады. Қазы үшін ең үлкен қазына...
Шабына түртіп, шамына тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түр...
Жел сөзбен жәрдем берген,
Есектен сауын берген.
Есектен сауын берген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай көмектескенсіп, шын мәнінде пайдасы жоқ адамды әжуалайды. «Жел сөзбен жәрдем берг...
Аздың ашпын дегеніне нанба,
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды көргеніне, естігеніне бірден сене салмауға шақырады. Тура мағынада: аз ғана нәрсес...
Ұста қатынымен
Темір қызғанша ұрыса алады.
Темір қызғанша ұрыса алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұста темірді қыздырып, соғып-жонуға дейін, яғни темір әлі иілгіш кезде...
Қолы қимылдаған адамға кедейлік жоқ,
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбек еткен, әрекет қылған адам таршылық көрмейді деген ойды білдіреді. «Қолы қимылдаған»...
Биік таудың басы болмасақ та,
Бауырындағы тасымыз.
Бауырындағы тасымыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзін үлкен, атақты, көзге түсер биік орынға қоя алмаса да, елдің ішінде, ағайынның а...
Бұрынғының адамынан ақыл сұра,
Бұрын қонғаннан қоныс сұра.
Бұрын қонғаннан қоныс сұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірден көп көрген, тәжірибесі мол адамның ақылы бағалы екенін айтады. «Бұрынғының адамы»...
Абыройы айрандай төгілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің қадір-қасиеті, беделі, атағы қатты төмендеп, жұрт алдында мүлде...
Асай біл аш кезіңде,
Сүйе біл жас кезіңде.
Сүйе біл жас кезіңде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өмірдің әр кезеңінде дұрыс әрекет етуге шақырады. Аш кезде асай білу — қолыңда бар...
Қара май шелек тазармас,
Жаман кісі түзелмес.
Жаман кісі түзелмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде қара май құйылған шелек қанша жуылса да, оңай тазармайды. Астар...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.