Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қалыңға құсың түспесін,
Жаманға ісің түспесін.
Жаманға ісің түспесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сақ болуға, жаман ортадан, теріс пиғылды кісіден аулақ жүруге үндейді. Тура мағына...
Сәлдесіне шоқ түскен молдадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: молданың сәлдесіне шоқ түсіп, от тиіп күйіп қалғандай күйді бейнелейді....
Ұлсыз қатын шүмекке тоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұлы жоқ әйелдің көңілі толмай, бір нәрсеге тоқтамай, жетпегенін сезіні...
Тоқсаны жиналып, тоқты жыққан батырлар,
Сексені жиналып, серке жыққан батырлар.
Сексені жиналып, серке жыққан батырлар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп адамның бір іске жиналғандағы күшін, бірақ сол күштің әрдайым бірдей дәрежеде болмайт...
Жақсыны мақта,
Нашарды жақта;
Бұққанды теппе,
Жақынды сөкпе.
Нашарды жақта;
Бұққанды теппе,
Жақынды сөкпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жақсыны көре білуді, жақсы адамды мақтауды, ал нашардың да орнын тауып, оны шетке...
Жетелеген ит аңға жарамас.
**Негізгі мағынасы** Жетелеген ит аңға жарамас деген мақал адамның өз ісін өз бетімен, еркін әрі жауапкершілікпен атқару...
Бермейін деген құлының
Жалғыз тайын ұры алар .
Жалғыз тайын ұры алар .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бергісі келмей, сараңдық танытқан адамның жалғыз тайы да ұрылардың қолы...
Арба кімдікі болса,
Күпшек сонікі.
Күпшек сонікі.
**Негізгі мағынасы** Арба да, оның бөлшегі саналатын күпшек те бір иеге тиесілі. Мақалдың тура мағынасы — қандай көлік б...
Қыздар, сәулем, толғанда жүріс түзер,
Жүріс түзеп жігітке көзін сүзер.
Жүріс түзеп жігітке көзін сүзер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың бойжетіп, көркі мен мінезі толысқан кезде өз жүріс-тұрысына, әдебіне мән бер...
Бас білген өгізге «Өк!» деген өлім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: басы үйренген, басқаруды білетін өгізге «Өк!» деп бұйрық берсең, ол тоқ...
Жүк көтерген түйе қамыс қомды ауырламайды.
**Негізгі мағынасы** Жүк көтеріп үйренген түйе қамыстан жасалған жеңіл қомды ауырсынып, қиналмайды. Бұл мақалдың тура ма...
Бармайын десем, әулие қоймайды,
Барайын десем, қатыным қойнына алмайды.
Барайын десем, қатыным қойнына алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екіұдай күйін, барса да, бармаса да көңілі көншімейтін тар жағдайын бейнелейді. Т...
Тамақ тәнді семіртеді,
Сөз жанды семіртеді.
Сөз жанды семіртеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі түрлі қорегін салыстырады: тамақ денені өсіріп, күш береді, ал сөз жанды байы...
Күндестің көрген күні құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күндес адамның күні, яғни бақталас, қызғаншақ жанның өмірі тыныш болм...
Саралап тарап сақалды,
Көрілер айтар мақалды.
Көрілер айтар мақалды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді жай айта салмай, ой елегінен өткізіп, сұрыптап сөйлеу керегін білдіреді. «Саралап т...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.