Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Бос сөз тындағанша,
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал артық, пайдасыз сөзге ермеуді, бос дауға уақыт жоғалтпауды меңзейді. Адамға шын қажет нәр...
Жақсыға тең жоқ,
Жаманға ем жоқ.
Жаманға ем жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін екіге бөліп көрсетеді: жақсы адаммен теңесерлік нәрсе жоқ, ал жаман мінезді...
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолда...
Көп сөйлеген көптен айырылар.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеген адам кейде өз сөзін тежей алмай, орынсыз айтып қояды. Мұндайда ол жұрттың көңілінен шы...
Қолағаш болса да, қолға тоқ болсын.
**Негізгі мағынасы** Қолағаш болса да, қолға тоқ болсын деген сөздің тура мағынасы — қолға ұстаған нәрсе шағын, қарапайы...
Оңай сенген оңай өледі.
**Негізгі мағынасы** Оңай сенген оңай өледі деген мақал адамға әр сөзге, әр уәжге соқыр сенбеу керегін ескертеді. Мұндағ...
Жақсының алдында жазыларсың,
Жаманның алдында тарыларсың.
Жаманның алдында тарыларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз ортасына қарай ашылып не қысылып жүретінін білдіреді. Жақсы, парасатты, кең мінез...
Арғымақтың тұяғы,
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арғымақтың аяқ алысы мен серпінін үлгі етіп, жүйрік, талапты адам қай ортада жүрсе де ілг...
Сойыл жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқпен соққан дене жарасы...
Борсықты ұр тұмсықтан,
Тез өледі шымшықтан.
Тез өледі шымшықтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір істің нәтижесін асыра айтып тұрғандай көрінеді. Тура мағынасы: бор...
Сынасуға жараған сыйласуға да жарайды.
**Негізгі мағынасы** Сынасуға жараған адам сыйласуға да жарайды деген сөз. Яғни біреумен қалжыңдасуға, әзіл айтып, мінін...
Жаман адамға жақсы құрмет жараспас.
**Негізгі мағынасы** Жаман ниетті, әдепсіз, пасық адамға көрсетілген артық ілтипат оның қадірін арттырмайды, қайта орынс...
Малдың жайын баққан білер,
Оттың жайын жаққан білер.
Оттың жайын жаққан білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің шын жайын оны істеп жүрген адам ғана толық түсінетінін айтады. Тура мағынасында...
Жігіттің күйін сұрама,
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел-жұртынан, қонысынан айырылған адамның да, малынан ажыраған шаруаның да хәлі ауыр болат...
Милауға сөз ұқтырғанша,
Бураны кезіктіру оңай.
Бураны кезіктіру оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы аз, түсінігі төмен адамға сөз түсіндіру қиын, тіпті ашулы не жуас...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.