Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.6K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қуды мініп, құланды құрықтаған.
**Негізгі мағынасы** «Қуды мініп, құланды құрықтаған» деген мақал адам бойындағы ептілік пен айлакерлікті, қиын істі ше...
Қатын мұндай көп болмас,
Қарта мұндай боқ болмас.
Қарта мұндай боқ болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ескі тұрмысқа тән әзіл-сықақ, ащы мысқыл арқылы айтылған. Тура мағынасында бір нәрсенің т...
Жаманға мал бітсе,
Жақынын танымас.
Жақынын танымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаны нашар, пейілі тар адамға мал-мүлік, байлық бітсе, ол өзіне жақын а...
Құнажын деп кемітпе,
Ертең-ақ атан болады.
Ертең-ақ атан болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас нәрсені, әлсіз немесе әлі толық жетілмегенді кемсітпеуді ескертеді. Құнажын — әлі буы...
Түйелі ел - қырға,
Түйесіз ел - Сырға.
Түйесіз ел - Сырға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйесі бар ел қырға көшіп-қонуға, ал түйесі жоқ ел Сыр бойына жақын,...
Иесі келсе, биесін бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің биесі болса да, оның шын иесі келсе, малды ұстамай, қайтарып...
Іші кеткеннің арты білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің іші босап, қуаты азайса, оның салдары артынан білінеді. Ас...
Шөлдің қамысы болмайды,
Жаманның намысы болмайды.
Жаманның намысы болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның бойында ар-ұят, намыс, жауапкершілік аз болатынын білдіреді. Тура мағынасын...
Табағының басқасы болмаса,
бәрі бір тамақ.
бәрі бір тамақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ыдыстың түрі басқа болғанымен, ішіндегі ас бәрібір тамақ екені. Астарл...
Төс болғаныңда төзіп бақ,
Балға болғанында соғып бақ.
Балға болғанында соғып бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға кез келген іске лайық болсаң, сол істің салмағын да көтере біл деген ой айтады. Тө...
Ит құтырса, иесін қабар,
Торғай құтырса, бүркітке шабар.
Торғай құтырса, бүркітке шабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит тым долданып, ашуланса, өз иесіне де шабуы мүмкін; торғай әлсіз болс...
Арамзаның құйрығы бір-ақ тұтам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арамза, қулығы көп адамның «құйрығы» қысқа, яғни оның айласы ұзаққа ба...
Үйіне ұры түскендей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның немесе бір үйдің жағдайын тым ауыр, абыржулы, үрейлі күйде екенін бейнелейді....
Хан Құдай емес,
Қара қурай емес.
Қара қурай емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да адам, ол Құдай емес; қарапайым пенде де құр кеуіп тұрған қурай с...
Қайталаған дерт жаман,
Қайта бұзылған серт жаман.
Қайта бұзылған серт жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уәде мен анттың қадірін түсіндіреді. Бір рет бұзылған серттің өзі жаман болса, сол қателі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.