Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Қанша тұлпар десе де,
Мініп болмас жалсызды.
Мініп болмас жалсызды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалы жоқ атқа қанша «тұлпар» деп баға берсең де, оған мініп шаба алмайс...
Таз- әңгі, соқыр - қиық,
Бұйықта бар аз қиық.
Бұйықта бар аз қиық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы кемшілікке қарап адамды толық бағаламау керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасын...
Өтірікшіні сөзінен емес, көзінен таны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтатын адамды оның сөзіне ғана қарап емес, мінез-құлқы мен көзқарасына қарап тану...
Мыстан - сиқыршы дұшпан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жау мен қастықтың анық та жасырын түрі болатынын ескертеді. Тура мағынада «мыстан», «сиқы...
Кісісі буынып өлген үйде,
Жіпті ауызға алмайды.
Жіпті ауызға алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қайғы-қасірет келген үйде орынсыз сөз айтып, күлкі араластырып, жеңіл мінез көрсету дұрыс...
Пәле қайда деме, аяқ астында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сақ болуға, кез келген қауіптің қайдан, қашан шығатынын естен шығармауға шақырады...
Құлдай қызмет етсең,
Бектей жатып жейсің.
Бектей жатып жейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің қадірін терең ұғындырады. Егер адам құлдай еңбек етіп, бар күшін салып, адал қы...
Қорқарың бар,
Қосты неге тонайсың?
Қосты неге тонайсың?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: «Қорқатын нәрсең бар болса, неге тағы тонайсың?» деген сұрақ. Астарлы м...
Асың болмаса қалбырағың қайда?
**Негізгі мағынасы** «Асың болмаса қалбырағың қайда?» деген мақалдың тура мағынасы — қазан-ошақтың, ас-суыңның өзі жоқ...
Жас кезінде шикі,
Қартайғанда күйкі.
Қартайғанда күйкі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен болмысын тәрбиемен, еңбекпен, өмірлік тәжірибемен қалыптастыру керек екен...
Иесі келсе, биесін бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің биесі болса да, оның шын иесі келсе, малды ұстамай, қайтарып...
Тура тілімді тыя алмаймын,
Туғаныма сыя алмаймын.
Туғаныма сыя алмаймын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адам өз ойын тура айтатынын, шындықты бүкпей жеткізетінін аңғартады. «Тура тілімді тыя...
Кірмеске кіріспе, басың қалар ішінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланбай, алдын ала мәнін білмей бір іске араласпауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бәйбішеге малын берер,
Тоқалға жанын берер.
Тоқалға жанын берер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үй ішіндегі екі әйелдің орны мен оларға деген қатынас әртүрлі болуы мү...
Күйікті жан кірпік ілмейді.
**Негізгі мағынасы** Күйікке түскен, уайым мен ішкі қайғысы ауырлаған адам тыныш ұйықтай алмайды. Мақалдың тура мағынасы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.