Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Нар - түйеден, тұлпар - биеден.
**Негізгі мағынасы** Нар түйеден, тұлпар биеден туады деген мақал әр нәрсенің тегі мен табиғи болмысы өз негізінен қалы...
Семіз қозы пышаққа сұранып тұрады.
**Негізгі мағынасы** «Семіз қозы пышаққа сұранып тұрады» деген мақалдың тура мағынасы — семірген қозы сойылуға дайын тұ...
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер күзетшіге көзі көрмейтін соқыр адамды немесе білімсіз наданды қойс...
Халқын алдаған би оңбас,
Қатыны салақ үй оңбас.
Қатыны салақ үй оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: елін, жұртын алдаған би — әділ басшы бола алмайды, онда...
Ақсақ қой ауыл қасында,
не құдық басында.
не құдық басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ қой жүре алмай, ауылдан ұзай алмайды, не құдықтың маңынан көп кет...
Сойыл жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқпен соққан дене жарасы...
Ерге дәулет бітерде,
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның ырыс-дәулеті мен бағы кейде өз еңбегіне ғана емес, сәтіне, жолының оң болуына...
Сыртың сыйлы болғанша,
Ішің майлы болсын.
Ішің майлы болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көріністің жылтырағанынан гөрі, ішкі мазмұнның бай, мінездің жақсы болғаны маңызды...
Молданың сәлдесі ақ болғанмен, ниеті қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамға толық баға беруге болмайтынын айтады. Тура мағынасында молд...
Жақсыға құрмет -
Жас жаранға міндет.
Жас жаранға міндет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамды құрметтеу керек екенін айтады. Тура мағынасында, сыйлы, өнегелі, елге пайдал...
Бектің ұлы шабырдан жығылса,
тұлпарға мінгізеді.
тұлпарға мінгізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мәртебелі, дәулетті не ықпалды адамның баласы аттан құлап қалса, оны жа...
Дүние ақылдыға жарық,
Ақымаққа тамұқ.
Ақымаққа тамұқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, дүниені әр адам әрқалай көреді: ақылды адам өмірдің мәнін, жолы...
Арсыз бен санасыз күлкішіл.
**Негізгі мағынасы** Арсыз бен санасыз адам көбіне орынсыз күліп, әр нәрсеге жеңіл қарайды. Мұнда мақал тура мағынада «к...
Ақсақ қой жатып семіреді.
**Негізгі мағынасы** Ақсақ қой жатып семіреді деген мақал сырттай қарағанда аяқ баса алмайтын қойдың көп қозғалмай, жат...
Жаман ауыздан жыландай сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, астарлы мәні бар: жаман, арам пиғылды немесе іштар адам аузынан уыт...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.