Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Азаматтың бір ажары - кеңдігі.
**Негізгі мағынасы** «Азаматтың бір ажары – кеңдігі» деген мақал ер адамның, жалпы кісі мінезінің көркі оның кең пейілі...
Ашулы баста ақыл жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашудың үстем болған сәтінде адам дұрыс ойлай алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ашу...
Көкіректе ақыл болмаса,
Көз - шалбардың жыртығы.
Көз - шалбардың жыртығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамда ішкі ой, парасат, ақыл болмаса, сыртқы көріністің де, көздің бар-жоғының да пайдас...
Күншіл адам күні бойы ренжиді.
**Негізгі мағынасы** Күншіл адам өзгенің жетістігін, бақыты мен абыройын көре алмай, ішінен күйіп, көңіліне кірбің түсір...
Жылан терісін тастаса да жылан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылан қабыршағы мен терісін ауыстырса да, бәрібір жылан болып қала бер...
Малым - жаным садағасы,
Жаным - арым садағасы.
Жаным - арым садағасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде құндылықтардың өзара таразысын көрсетеді. Біріншіден, мал-мүлік, дүние...
Арыстандай әлің болса,
Түлкідей айлаң болсын.
Түлкідей айлаң болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға күш-қуат қана емес, ақыл мен айланы да қатар ұстау керек екенін меңзейді. Тура мағ...
Ынжық ықтасын іздейді.
**Негізгі мағынасы** «Ынжық ықтасын іздейді» деген мақал қорқақ, жасқаншақ адам әрдайым қауіпсіз жерді, тығылар орынды...
Ішіне кіріп, сыртынан шығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің немесе әңгіменің мәніне терең үңіліп, оны толық түсініп барып сөйлеуді, шешім...
Құс қарайды құрымға,
Ит қарайды жұрымға.
Ит қарайды жұрымға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құс ұя салатын, паналайтын құрым сияқты орынға қарайды, ал ит иесінің...
Көп жүрген жер көңілді .
**Негізгі мағынасы** «Көп жүрген жер көңілді» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар жиі барып-келіп, араласып тұратын...
Мал айдаса - жаудікі,
Ысқырса - желдікі.
Ысқырса - желдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малды айдап әкетсе, ол жаудың олжасы болып кетеді; ал тек ысқырып, бос...
Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Жаяуға «бұқ!» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ...
Жаман ауыздан жыландай сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, астарлы мәні бар: жаман, арам пиғылды немесе іштар адам аузынан уыт...
Сусыз жердің шөбі аясыз,
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Ұлсыз елдің малы аясыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — суы жоқ жерде шөптің көктемей, күйзеліп өсуі; ал ұл жоқ елде малдың қо...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.