Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Құл құтырса, құдыққа қармақ салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға мінген, шектен шыққан, өз орнын білмеген адам орынсыз іс істейтінін білдіреді. Тура...
Ата білсең, ақ қоян,
Сата білсең, сақтиян.
Сата білсең, сақтиян.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің атауын да, оны сатып пайда көру жолын да біл деген ой. Ас...
Көктегі жұлдыз жиылса,
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аспанда қанша жұлдыз көп болса да, олардың бір өзі Айдай көркем де жар...
Бәйге ат мүсінін жасырады.
**Негізгі мағынасы** Бәйгеге шауып жүрген аттың шын күш-қайраты мен жарамдылығы сырт көзге бірден білінбеуі мүмкін. Сырт...
Әтештей ғана әлі бар,
Атан жүгін көтермек.
Атан жүгін көтермек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бойы шағын, әлсіздеу құс әтештің түйе жүгін көтере алмайтыны сияқты,...
Сүйекпен кірген мінез сүйекпен кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі оңайлықпен өзгермейтінін білдіреді. Тура мағынасында «сүйекпен кірген» дег...
Қомағайдың сыбағасы - бір шөкім ет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөз, қомағай адамға көп нәрсе бұйырмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, бірден көп же...
Досыңның тонын тойға ки, қасың көрсін,
Ызалансын, жасысын, іші күйсін.
Ызалансын, жасысын, іші күйсін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бақыты мен жетістігін көптің көзінше, орнымен көрсетуге болатынын меңзейді. Яғни...
Қорқақтың көзі үлкен,
Ақымақтың сөзі үлкен.
Ақымақтың сөзі үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақ адам мен ақымақ адамның мінезін салыстырып, екеуінің де әлсіз тұсын әжуа етеді. Қо...
Жапа қылғанға опа қыл.
**Негізгі мағынасы** «Жапа қылғанға опа қыл» деген мақал адамға жамандық жасағанға да жақсылықпен жауап бер дегенді біл...
Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Сұқтығынан өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ қ...
Жақсы жүрген жерін мақтап жүрер,
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниетін көрсетеді. Жақсы адам қай жерде жүрсе де, сол жердің жақс...
Барлық адамзат бір бауыр.
**Негізгі мағынасы** «Барлық адамзат бір бауыр» деген мақал адам баласының бәрі түбі бір, жаратылысы ортақ, сондықтан бі...
Замана айнасы - замандас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның өз дәуірін, заман тынысын жақсы тануы үшін жанындағы замандасы...
Қыздың көркі - кигені,
Жігіттің көркі - сүйгені.
Жігіттің көркі - сүйгені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сәні мен ішкі қадірін салыстырады. Қыз баланың көркі оның жарасымды киімін...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.