Сараң байлығына жүкші ғана.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Сараң байлығына жүкші ғана» деген мақалдың тура мағынасы: сараң адам өз байлығын өзі пайдалана алмайды, оны тек арқалап, күзетіп, сол байлықтың «қызметшісіндей» ғана болып жүреді. Астарлы мағынасы — дүние жинап, бірақ одан ләззат та, пайда да көрмейтін адам ақшаның иесі емес, құлына айналады. Байлық адамға қызмет етуі керек, ал сараңдық оны өмірден алшақтатып, рухани жұтаңдыққа әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жүкші» сөзі өте әсерлі образ. Жүкші — ауыр нәрсені көтеріп жүрген адам. Мұнда байлық жүкке теңеліп тұр: сараң кісі оны игілікке жұмсамай, тек сақтап, қорған болып жүреді. Яғни, байлық жеңілдік пен бақ емес, ауыр міндет сияқты көрінеді. Бұл образ сараңдықтың адамның еркіндігін тарылтатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда да бұл мақал өзекті. Мысалы, бір адам табысын үнемдеп, бірақ мүлде жұмсамай, демалысқа шықпай, жақынына көмектеспей, тек ақша жинаумен әуре болса, ол сол ақшаның рақатын көрмейді. Мұндайда халық «байлық үшін өмір сүрме, байлықты өміріңе қызмет еткіз» деген ойды меңзейді.