Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жақсыдан жақсы туса -
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамның ұрпағы да жақсы болып өссе, ол елге биік тірек, үлкен мәр...
Кімді сүйсең де,
Шын көңіліңмен сүй.
Шын көңіліңмен сүй.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сүйіспеншілікті екіжүзділіксіз, таза ниетпен көрсету керек екенін айтады. Кімді жа...
Ақымаққа жылтырағанның бәрі алтын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақымақ адам жылтыраған, көз тартқан нәрсенің бәрін шынайы алтын деп о...
Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.
Ер жөніне көнер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — нарды жол үстінде шөктіріп, тоқтату; ал ер адамды өз жөнінен тайдыру,...
Қалтасында тиын жоқ,
Түйенің тісін санайды.
Түйенің тісін санайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қалтасында ақшасы жоқ адамның бос қарап, пайдасыз іске әуестенуі. Аста...
Беттен - қытық, жүректен - сезім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі сыртқы әсер мен ішкі күйдің байланысын білдіреді. Тура мағынасында бетке...
Таздың шашы өспес,
Айдапсалдың малы өспес.
Айдапсалдың малы өспес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы қарапайым: таз адамның шашы өспейтіні сияқты, «айдапсал» деген, яғни қол...
От жақпа - пісерсің,
Ор қазба - түсерсің.
Ор қазба - түсерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзгені зияндап, біреуге қулық жасамауын ескертеді. Тура мағынада от жақсаң, өзің...
Түйе мінген тайлақ мінгенге күлмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе мінген тайлақ, яғни өзі де әлі жас, шала жетілген жануар, тай міні...
Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Тілден жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура мағынас...
Отызда ой толады,
Қырықта қырға шығады.
Қырықта қырға шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ақыл мен тәжірибенің жасқа қарай толысып, кемелденетінін білдіреді. «Отыз...
Ер қосы жүре түзеледі.
**Негізгі мағынасы** Ер қосы жүре түзеледі деген мақал адам да, ат та, жолдас та тәжірибе үстінде қалыптасатынын білдіре...
Шай ішіп үйренген,
Қымыз сұрап қыстамайды.
Қымыз сұрап қыстамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның әдеті мен талғамы уақыт өте қалыптасатынын білдіреді. Тура мағынасында, шай ішіп...
Ботаның көркі - көз,
Адамның көркі - сөз.
Адамның көркі - сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сұлулықтан гөрі ішкі мәнге көбірек назар аударады. Ботаға әдемілік беретін нәрсе —...
Бетім жаман болса да, ниетім жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі пиғылы мен ниетіне қарап бағалау керек деген ой...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.