«Қара жерді жамандама - қайтып сонда барарсың;» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды жерге, яғни өмірдің түп негізіне құрметпен қарауға үндейді. Тура мағынасында қара жерді жамандамау керек, өйткені адам баласы сол жерден өсіп-өнеді, ақырында қайтадан жер қойнына барады. Астарлы мағынасы — тіршілік берген дүниені, туған топырақты, өмірдің заңдылығын кемсітуге болмайды. Адам өзіне мәңгілік деп қарамай, сабырлы, кішіпейіл болуы қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара жер» — тек топырақ емес, бүкіл жер-ана, тіршілік пен мәңгілік тыныштықтың символы. «Қайтып сонда барарсың» деген тіркес адамның өмірі өтпелі екенін, пенденің жерден жаралып, жерге қайтатынын еске салады. Бұл ой тәкаппарлықты тежеп, адамды ойлануға жетелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал табиғатқа, туған жерге, өмірге құрметпен қарау қажет екенін ұқтырады. Мысалы, біреу ауылды менсінбей, жердің қадірін түсінбесе, үлкендер осы мақалмен ескертіп: «Жерді жамандама, бәрібір несібең де, тыныштығың да содан» дейді. Сондай-ақ адамды бос мақтаннан сақтандырады.
qaıtyp sonda bararsyń;