Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Баланың балақайы да бар, қалақайы да бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал баланың мінезі де, қылығы да әртүрлі болатынын білдіреді. Бір бала жуас, тілалғыш, мейірі...
Момынды момын қорғайды,
Түйе қомын қорғайды.
Түйе қомын қорғайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: момын, жуас адамды өзіне ұқсас, тыныш мінезді жан қорғайды; түйенің қом...
Адал ниет аздырмайды,
Арамдық бойды жаздырмайды.
Арамдық бойды жаздырмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тура жолдан тайдырмайтын күш — адал ниет екенін айтады. Егер ойың да, ісің де таза...
Мақтаншақ бар ақылын мақтанға тауысады.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: мақтаншақ адам өзіндегі бар ақылды, күшті, қабілетті шынайы іске жұмсамай,...
Саптыаяқтан ас ішіп,
сабынан қарауыл қарайды.
сабынан қарауыл қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтықты шектен тыс күдікке айналдырған адамды әжуа етеді. Тура мағынада саптыаяқтан ас і...
Ат күйгелек болса, арық болар,
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күйгелек, тынымсыз ат арықтап кетеді. Адамға қатысты астарлы мағынасы:...
Қой көрмеген көргенсіз қуалап жүріп өлтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірден, істің жөн-жосығынан хабары жоқ, тәжірибесі аз адам қолына бір іс түссе, оны дұры...
Қонаң көже қол жуғанша,
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда әртүрлі астың тез не баяу қорытылатыны астарлы түрде айтылған. Қонақ күту, ас пісіру, д...
Шабысы жоқ төбелден,
Терісі кең жабы артық.
Терісі кең жабы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік те шапшаң емес, шаба алмайтын төбелден гөрі, тұрмысқа төзімді, ж...
Қара суда қаймақ жоқ,
Қас шеберде оймақ жоқ.
Қас шеберде оймақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қара суда қаймақ болмайды, ал нағыз шебердің өзінде де дайын оймақ жоқ...
Кен байлығы жерде,
Сөз байлығы елде.
Сөз байлығы елде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, кен-қазына жердің астында жатады, ал сөздің, шешендіктің, ойдың...
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса...
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты бол...
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін...
Өршіл рухтан өлмес батыр туады.
**Негізгі мағынасы** Өршіл рухы бар адамнан нағыз батыр, қайсар тұлға қалыптасады. Мұнда тура мағынада батырдың ерлігі а...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.