Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
792.3K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Білімді әйел басыңа қарайды,
Білімсіз әйел жасыңа қарайды.
Білімсіз әйел жасыңа қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйелдің отбасы ішіндегі орны мен мінезінің маңызын айтады. Білімді әйел адамды жасына, дә...
Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, жарамдылығы бір-ақ рет байқалса, ер адамның шын...
Ашта жеген құйқаны тоқта ұмытпа.
**Негізгі мағынасы** Ашта жеген құйқаны тоқта ұмытпа деген мақал адамды көрген жақсылығын, тартқан қиын күнін есінде са...
Ұрыншақ атта жол болмас,
Көңілшек жанда мал болмас.
Көңілшек жанда мал болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұрыншақ, тынымсыз ат ұзақ жолға жарамайды; көңілшек, тұрақсыз адам да м...
Жаман көзден, жаман сөзден сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды теріс ниеттен, қызғаныштан, көреалмаушылықтан және ауыр сөзден сақ болуға шақырады...
Қызды жеңге,
Жеңгені теңге бұзады.
Жеңгені теңге бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, ал астарлы мағынасы өте терең. Мұнда қыз баланың да, жеңгені...
Бұрынғыны айтпай соңғы еске түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өткен оқиғаны, ескі жайды айтпасаң, кейінгісін толық еске түсіру қиын....
Қадіріңді білгенге жұмса.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, күшін, білімін, уақыты мен ықыласын оны түсінетін, бағалай білеті...
Ақымақ бастан ақыл шықпайды,
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы табиғи мінез бен ақылдың бірдей қалыптаспауы туралы айтады. Тура мағынасы...
Елшісіне қарап елін таны.
**Негізгі мағынасы** «Елшісіне қарап елін таны» деген мақал бір адамның ісі мен сөзі арқылы оның шыққан ортасын, елінің...
Көп жасаған білмейді,
Көп жүрген біледі.
Көп жүрген біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп өмір сүрген адамның бәрін бірдей білмейтінін, ал көп көрген, көп тәжірибе жинаған ада...
Түлкінің өз терісі өзіне жау.
**Негізгі мағынасы** «Түлкінің өз терісі өзіне жау» деген мақал адамның өз мінезі, айласы не қылығы ақырында өз басына...
Төлерде төредей бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қарызын, міндетін немесе өтеу сәтін келгенде әдепті, жауапты, сыпайы болуын меңзе...
Қайырымды жүрек қартаймайды.
**Негізгі мағынасы** Қайырымды, мейірімді жүрек ешқашан ескірмейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада адам қартайған...
Қаһарлы қамал бұзады.
**Негізгі мағынасы** Қаһарлы, ашулы, долы мінез кейде ең берік деген нәрсенің өзін де талқандайды деген ой айтылады. Мұн...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.