Адам туралы 4641
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4641
Мақал-мәтел
1.6M
Қаралым
342
Орташа
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Өркендеп келе жатқан елдің жастары бірін-бірі «батыр» деп көтермелейді, бір-бірінің ерлігі мен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Суын ішкен құдығыңа түкірме: бір күні шөлдеп, тағы соған келуің мүмкін. Мақал өзіңе жақсылық жасаған…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Шоқ — жалыны басылған, бірақ ішінен қызып жатқан көмір. Мақал жігіттен осындай ыстық қуат талап етеді…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Сұрыптау:
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы…
Абзал арын ойлайды,
Надан дүниеге тоймайды.
Надан дүниеге тоймайды.
Негізгі мағынасы Абзал адам ең алдымен арын, намысын, адамдық қадірін ойлайды. Ол үшін абырой — дүниеден қымбат. Ал…
Абырой - ар еңбегі.
Негізгі мағынасы «Абырой - ар еңбегі» деген мақал адамның қадір-қасиеті өзінен-өзі келмейтінін білдіреді. Абырой — жұрт…
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
Негізгі мағынасы Абырой ер адамды биікке көтеретін қанат секілді, ал ақыл ойды сусындататын суат іспетті дейді. Бірінші…
Абыройлы болар жігіттің
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Негізгі мағынасы Абыройлы, ел алдында жүзі жарық болар жігіттің жаман ісі ұзаққа бармайды. Мақал тура мағынасында…
Күнде бір мақал
«Адам туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Абыройы айрандай төгілді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның не бір істің қадір-қасиеті, беделі, атағы қатты төмендеп, жұрт алдында мүлде…
Ағадағы мал - аспандағы мал,
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстар арасындағы мал-мүлікке, дәулетке сеніп кетпей, оның тұрақсыз болатынын ескертеді…
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр жақсы болса, інілеріне пана болады; жаман болса, оларға жала жабады. Мақал ағаның мінезіне…
Ағайын алтау болса, адам тимейді,
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Негізгі мағынасы Екі жолда екі ақиқат. Біріншісі: ағайының алтау, яғни көп әрі ынтымақты болса, саған ешкім тиісе…
Ағайын ащы, мал тұщы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағайын-туыс кейде ащы сөз айтып, шындықты бетке басуы мүмкін, ал мал…
Ағайын
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
Негізгі мағынасы Мақал жаман ағайынның төрт түрлі мінезін тізеді. Бар болсаң, яғни дәулетің, табысың болса, көре алмай…
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Негізгі мағынасы Бұл — ер адамның мұңлы шағымы: ағайынның алдында қадірім жоқ, олар менің бетімді көреді, әйелімнің…
Ағайынға қарап мал өсер,
Қарағайға қарап тал өсер.
Қарағайға қарап тал өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал да, тал да өзіне лайық ортада өсіп-өнеді. Астарлы мағынасы — адам да…
Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс…
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік…
Аға ұрар болар, іні тұрар болар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр ұрса да, кішісі тұра береді: қол көтермейді, қашпайды, қарсы жауап бермейді. Мақал үлкен…
Ағаш жапырағымен,
Жер топырағымен сәнді.
Жер топырағымен сәнді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаш жапырағы болса ғана көрікті, ал жер топырағы болса ғана құнарлы…
Ағаш қисығын тез түзетер,
Адам қисығын көр түзетер.
Адам қисығын көр түзетер.
Негізгі мағынасы Қисық ағашты шебер тезге салып түзетеді, ал адамның мінезіндегі қисықты, яғни қыңырлықты, жаман әдетті…
Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
Негізгі мағынасы Ағаш тамыры арқылы жерге берік бекиді, жел де, дауыл да оны құлата алмайды. Адамның тірегі — оның…
Ағаш тамырынан су ішер.
Негізгі мағынасы «Ағаш тамырынан су ішер» деген мақал адамның, қауымның немесе істің берік негізге сүйену керектігін…
Ағаштан ағаш рең алады.
Негізгі мағынасы Ағаштан ағаш рең алады деген мақалдың тура мағынасы — бір ағаштың түсі, күйі, өсу қалпы өзге ағашқа…
Ағаштан ағаш сәнін алады,
Адамнан адам тәлім алады.
Адамнан адам тәлім алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының бір-бірінен үйреніп, үлгі алып өсетінін білдіреді. Тура мағынада бір ағаштың…
Ағаштан бал, шөптен сүт ағызған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ерекше шебер, іскер, өнерлі, қолынан іс келетін жан ретінде сипаттайды. Тура…
Ағаш та ұстаған жерінен сынбайды.
Негізгі мағынасы Ағаш қай жерінен ұстап сындырса, көбіне сол тұстан сынады. Ал бұл мақалдың астарлы мағынасы адамға да…
Ағашты көлеңкелеген ,
Еккенге рахмет айтады.
Еккенге рахмет айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаш өскен соң, оның саясын көрген адам оны еккен кісіге ризашылық…
Ағашы аласа болса да, алмасы тамаша.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы аласа ағаштың жемісі бәрібір тәтті, сапалы болуы мүмкін. Астарлы…
Ағын су жолын табады,
Ақ адам оңын табады.
Ақ адам оңын табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша ағын су өзіне бөгет болмайтын жол тауып, төмен қарай еркін ағады…
Адал адамның аты арып, тоны тозбас.
Негізгі мағынасы Адал еңбекпен күн көрген кісінің аты арымайды, тоны тозбайды, яғни ол жоқшылыққа ұшырап, мұқтаждықта…
Адалбақан ашасыз болмайды.
Негізгі мағынасы Адалбақан ашасыз болмайды деген сөздің тура мағынасы — адалбақанның, яғни киім ілетін ағаш тұғырдың…
Адал дос жаныңды сақтайды,
Аяр дос малыңды сақтайды.
Аяр дос малыңды сақтайды.
Негізгі мағынасы Адал дос сенің өзіңе, жаныңа қамқор: қиын сәтте қорғайды, ақыл береді, өміріңді қатерден сақтайды…
Адалдық аздырмас,
Арамдық бойды жаздырмас.
Арамдық бойды жаздырмас.
Негізгі мағынасы Адалдық адамды төмендетпейді, керісінше арын таза ұстап, абыройын сақтайды. Ал арамдыққа барған кісі…
Адалдық - ардың ісі,
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен қасиетті қатар қояды: адалдық пен төзімділік. «Адалдық - ардың ісі» дегені…
Адалды Құдай табады,
Момынды қайыр табады.
Момынды қайыр табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адал адамды Құдай жарылқайды, момын, кішіпейіл адамға да қайыр-береке жолы…
Адалдың арқаны ұзын.
Негізгі мағынасы «Адалдың арқаны ұзын» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: адал…
Адал істің әулие-пірі бар.
Негізгі мағынасы Адал істің әулие-пірі бар деген мақалдың тура мағынасы — шын ниетпен, таза жолмен атқарылған істің…
Адал ниет аздырмайды,
Арамдық бойды жаздырмайды.
Арамдық бойды жаздырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды тура жолдан тайдырмайтын күш — адал ниет екенін айтады. Егер ойың да, ісің де таза…
Адал ниет - ақ көйлек.
Негізгі мағынасы Адал ниет адамның ішкі тазалығы мен шынайы пиғылын білдіреді. Мақалдың тура мағынасында «ақ көйлек»…
Адал сөз айнымайды.
Негізгі мағынасы Адал сөз айнымайды дегеніміз — шын айтылған, ниеті таза сөз өз мәнін жоғалтпайды, бұрмаланбайды…
Адал шындыққа тоқтайды.
Негізгі мағынасы Адал адам шындықтың алдында тоқтап, өтірікке, жалғандыққа бармайды. Бұл мақал тура мағынасында да…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.