«Адам көркі - шүберек, Ағаш көркі - жапырақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ағашты жапырағы сәндейді, адамды киімі сәндейді. Жапырағы түскен ағаш қаудырап, жалаңаш тұрады; жыртық, кір киімді адам да көзге қораш көрінеді. Мақал сыртқы келбетке, ұқыпты киінуге мән берудің жөнін айтады: таза, жарасымды киім адамды көркейтеді, ел алдында құрметін арттырады. Бұл сөз адамның шын бағасы киімде деп айтпайды, тек сыртқы сәннің де өз орны барын мойындайды.
Образдар мен теңеулер
Шүберек — мата, кездеме, одан тігілген киім. Бүгін бұл сөз көбіне ескі мата, сүрткіш мағынасында қолданылғанымен, бұрын жалпы матаны, киім-кешекті білдірген. Көшпелі тұрмыста мата қымбат болған, оны саудагерден айырбасқа алған, сондықтан жақсы киім ұқыптылық пен берекенің белгісі саналған. Ағаш пен жапырақ теңеуі табиғатқа жақын халыққа түсінікті: көктемде жапырағы жайқалған қайың мен қыстағы жалаңаш қайың — екі түрлі көрініс. Екі жолдың құрылысы бірдей, «шүберек» пен «жапырақ» үндесіп тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне ұқыпсыз киінген жасқа, мерекеге, тойға дайындалғанда айтады. Үлкендердің әзіл аралас ақылы ретінде естіледі. Біреудің кедейлігін, ескі киімін мазақтау үшін айту ұят: мақал ұқыптылыққа шақырады, байлықты дәріптемейді. Мысалы, шешей ұлына: «Тойға мыжырайған көйлекпен бармайсың. Адам көркі — шүберек, ағаш көркі — жапырақ».
Қолданылу жағдаяттары
— Мектептегі соңғы қоңырауға дайындалып жатқан немересіне әжесі ақ көйлегін үтіктеп беріп, осы мақалды айтады.
— Ауылда бақшадағы алма ағашын суарып жүрген атасы немересіне ағаш пен адамның сәнін салыстырып әңгімелейді.
— Базардан ескі шапан алған қойшы оны жуып, жамап кигенде, көршісі оның түрі өзгергенін айтып қалжыңдайды.
Aǵash kórki - japyraq.