Уақыт, замана туралы 419
Уақыт туралы мақал-мәтелдер уақыттың қадірін, сабыр мен ұқыптылықты, сәтті бағалауды үйретеді.
419
Мақал-мәтел
101.3K
Қаралым
241
Орташа
Сұрыптау:
Бір ас бір асқа орын береді.
**Негізгі мағынасы** «Бір ас бір асқа орын береді» деген мақалдың тура мағынасы — бір рет ішілген не желінген ас келесі...
Қысқы шілдеде ну сақта,
Жазғы шілдеде су сақта.
Жазғы шілдеде су сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыс кезінде отын мен азықты, ал жаздың аптап ыстығында су қорын алдын...
Түрлі-түрлі заман бар, заманға қарай амал бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің бір қалыпта тұрмайтынын, уақыт пен жағдайдың үнемі өзгеріп отыратынын білдіреді....
Кәріліктің алды, жігіттіктің соңы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің кезеңдерін салыстырып айтқан. Тура мағынасында — кәрілік пен жастықтың арас...
Жапа шегіп, жай жату -
Жасықтықтың белгісі.
Ерте жатып, кеш тұру -
Пасықтықтың белгісі.
Жасықтықтың белгісі.
Ерте жатып, кеш тұру -
Пасықтықтың белгісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жалқаулық пен еріншектікке салынуын сынайды. Жапа шегіп, бірақ әрекетсіз жай жату...
Қойды күзде құмға айда,
Жаз шыққанда шымға айда.
Жаз шыққанда шымға айда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мал шаруашылығындағы тәжірибені білдіреді: қойды маусымға қарай дұрыс жайылымға айдау кер...
Қара жерге қар жауар,
Қарды көрген бір мұрат;
Қара жерден қар кетсе,
Жерді көрген бір мұрат.
Қарды көрген бір мұрат;
Қара жерден қар кетсе,
Жерді көрген бір мұрат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қара жерге қар түссе, жер бір сәтке аппақ болып, ерекше көрінеді; қар е...
Түнемел қымыздың ашуы қатты.
**Негізгі мағынасы** Түнемел қымыз — бір түн тұрып, әбден бабына келмеген, ашуы күштірек қымыз. Мақалдың тура мағынасы...
Шуда жіптей созылған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің өте ұзаққа созылып, бітпей тұрып алуын білдіреді. Тура мағынада – шуда жіпті...
Басында бұлағы бар өзен ұзақ ағады.
**Негізгі мағынасы** Басында бұлағы бар өзеннің суы тоқтамай, ұзақ ағады. Тура мағынасы — өзеннің бастау көзі болса, ол...
Ертеңгі сөз түсте жоқ,
Түстегі сөз кешке жоқ.
Түстегі сөз кешке жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің уақытында айтылмаса, оның әсері де, құны да кемитінін білдіреді. Тура мағынасында:...
Қартайғанда дүние кісінің көз алдына бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қартайған сайын өмірге басқаша қарайтынын білдіреді. Жастық шақта дүние кең, мүмкінд...
Жыраққа қойсаң, жақыннан аларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алысқа қойсаң да, оны кейін қайтадан өзіңе жақын жерден ал...
Жүк ауса жазыдан,
Той төрелігі - қазыдан.
Той төрелігі - қазыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүк жеңілдеп, ауысса, жаздың қолайлы кезінде көшіп-қону оңай болады; ал...
Сауын саусаң, бие сау,
Боз қырау түспей суалмас.
Боз қырау түспей суалмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің уақытында, ыңғайымен істелуін ескертеді. «Сауын саусаң, бие сау» дегені — малды,...
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің өз заңдылығы бар екенін білдіреді. Адам бір істің болуын қаламаса да, табиғат пен...
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасынд...
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
**Негізгі мағынасы** Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірд...
Заманы бірдің амалы бір.
**Негізгі мағынасы** «Заманы бірдің амалы бір» деген мақал бір дәуірде, бір қоғамда өмір сүрген адамдардың тұрмыс-тірші...
«Уақыт туралы» мақал-мәтелдер – қазақтың өмірлік тәжірибесінен туған, уақыттың құнын, оның қайта оралмайтын қасиетін еске салатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар адамды әр сәтті бағалауға, мақсатқа уақытында ұмтылуға, еріншектік пен кешеуілдің зиянын түсінуге жетелейді.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.