Жапа шегіп, жай жату -
Жасықтықтың белгісі.
Ерте жатып, кеш тұру -
Пасықтықтың белгісі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жалқаулық пен еріншектікке салынуын сынайды. Жапа шегіп, бірақ әрекетсіз жай жату — қиындыққа төтеп бермей, өз тағдырына немқұрайды қарау деген астарды білдіреді. Ал ерте жатып, кеш тұру — уақытты бос өткізіп, еңбекке де, іске де салғырт қараудың, бойды босаңсытудың белгісі ретінде айтылған. Яғни мақал адамды белсенділікке, еңбекқорлыққа, тәртіпке шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жәй жату» мен «ерте жатып, кеш тұру» — нақты қимыл ғана емес, мінездің көрінісі. «Жасықтық» сөзі батылдықтың, жігердің жоқтығын аңғартады, ал «пасықтық» — тек жамандық мағынасында емес, бойкүйездікке, берекесіздікке жақын ішкі әлсіздікті меңзейді. Халық осылайша еңбек етпей, уақытын бос өткізген адамды қатал сынайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіп сияқты кез келген салада өзекті. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, күнді ұйқымен өткізіп жүрсе, оның нәтижесі төмен болады. Сол себепті мақал «уақытты қадірле, әрекет ет, жалқаулықтан сақтан» деген тәрбиелік ой айтады.
Jasyqtyqtyń belgisi.
Erte jatyp, kesh turý -
Pasyqtyqtyń belgisi.