Жолаушының ақысы жүрсе бітеді.
«Жолаушының ақысы жүрсе бітеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолаушының ақысы, яғни жолдың одан талап ететін төлемі — жүру; ол жүрсе ғана бітеді. Қанша шағымдансаң да, жол өздігінен қысқармайды, оны тек жүріп өтуге болады. Мақал ұзақ, ауыр істе де солай екенін айтады: шаршап-шалдығып бір орында отыра берсең, іс алға баспайды, қимылдаған адам ғана оны бітіреді. «Жол ақысы — жүру» деген мақалмен үндес, бірақ мұнда назар жолаушының өзіне аударылған.
Образдар мен теңеулер
Ақы — біреуге тиесілі төлем, қарыз. Мақал жолды жолаушыдан ақы сұрайтын тірі иедей көрсетеді, ал жолаушы сол ақыны ақшамен емес, қадаммен төлейді. «Жүрсе бітеді» — шартты сөйлем: шарт орындалса, қарыз жабылады. Даладағы ұзақ жолда басқа амал жоқ: ат та, көлік те тек жүрген сайын мақсатқа жақындатады. Бейне қарапайым тұрмыстық шындыққа сүйенеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұзақ жолда, қиын жұмыста шаршап, шағымданған серікке «тоқтамай жүре бер, бітеді» деген жігер ретінде айтылады. Үні — жұбату мен демеу, кейде әзіл. Жалқаулықпен жолды бастамай отырған адамға да айтылады. Мысалы: «Тағы бес шақырым қалды дейсің бе? Жолаушының ақысы жүрсе бітеді, тоқтамай жүрейік».
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауға мал айдап келе жатқан немересі шаршағанда, атасы мақалды айтып, асуға дейін шыдауды сұрады.
— Ауылдың әйелдері көлікпен ұзақ жол жүріп тойға бара жатқанда, біреуі шаршадым дегенде, үлкен апа мақалды айтып, ән бастады.