Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.4K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Өсек сөз өгізді де өлтіреді.
**Негізгі мағынасы** Өсек сөздің зияны өте үлкен екенін білдіреді. Тура мағынасында ол – біреудің жайсыз, орынсыз сөзі т...
Тілін білмеген тіленіп,
Дінін білмеген күйініп,
Елін білмеген күйзеліп өлер.
Дінін білмеген күйініп,
Елін білмеген күйзеліп өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз тілін, дінін, елін танудың қаншалықты маңызды екенін үйретеді. Тура мағынасында...
Көз көрмесе, сөз құлақты алдайды.
**Негізгі мағынасы** Көзбен көріп, нақты дәлелге сүйенбеген адамға айтылған сөз оңай әсер етеді. Яғни бір істің ақиқатын...
Мен не деймін,
Қобызым не дейді?
Қобызым не дейді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы – адам сөйлегенімен, оның айтқанына жауап беріп тұрғандай, қобыздың да ө...
Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітеді.
Адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы кем, ойы таяз адамның сырт көзге ғана дөрекі, даурығы көп болып көрінетінін меңзейд...
Бал тамған өтіріктен Қан тамған шындық артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықтың қадірі өтіріктен әлдеқайда биік екенін білдіреді. Тура мағынасында «бал тамған...
Ауыз - дарбаза , сөз - самал ,
Құдай ұрғанда не амал?
Құдай ұрғанда не амал?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам аузы арқылы айтылған сөздің үлкен күшке ие екенін білдіреді. Тура мағынасында ауыз —...
Оттың шаласы, сөздің аласы жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, оттың да екі жүзді, зиянды жағы болатынын ескертеді. Тура мағынасында, оттың ш...
Тауып сөйлесең - күміссің,
Таппай сөйлесең - мыссың.
Таппай сөйлесең - мыссың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен, ойлап айту керегін білдіреді. Адам тауып, дәл, қысқа әрі әсерлі сөйлесе, о...
Ақырын айтқан ақыл сөз,
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Ақыл сөзді жай, сабырмен, жұмсақ жеткізсең, ол адамға...
Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жауға қарсы да, дау-дамайға қарсы да нысананы дәл табу. Астарлы мағына...
Тілге шешен, іске мешел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге жүйрік, сөйлегенде орақ тілді, шешен адамды іс жүзінде әлсіз, әрекетке келгенде дәр...
Тілімнен көрейін бе,
Мінімнен көрейін бе?
Мінімнен көрейін бе?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз кемшілігін сырттан емес, өзінен іздеуі керек деген ойды білдіреді. «Тілімнен көре...
Қара сөзді қамшы қылды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қаруы да, салмағы да болатынын білдіреді. Тура мағынасында «қара сөз» — жай, қатты...
Айтқан ауыз, жылаған көз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің үйлеспеуін, бір нәрсені айтып тұрып, соған қарсы әрекет етуді сынайды. Тура...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.