Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.4K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Сөзіңе қарауыл қой.
**Негізгі мағынасы** «Сөзіңе қарауыл қой» деген мақал адамға сөйлер алдында ойланып, сөзін бақылап айту керегін ескерте...
Итке төсек не керек,
Естіге өсек не керек?
Естіге өсек не керек?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: итке жататын төсек керек емес, өйткені ол қай жерде болса да күн көре б...
Ердің ғайбатын айтпа,
Қайратын айт.
Қайратын айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кемшілігін, сырттағы мінін тізе бермей, оның жақсы жағын, күш-қайратын, ерлік ісі...
Тілі қышыған жерден тиді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзіне, мінезіне сақ болуды ескертеді. «Тілі қышу» — біреуге орынсыз тіл тигізу,...
Қызыл тіл - жанның мияты,
Абырой - ердің қуаты.
Абырой - ердің қуаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам өміріндегі орнын өте биік қояды. «Қызыл тіл» дегені — шешен, орынды, өткір с...
Еттен өткен таяқтан,
Cүйектен өткен сөз жаман.
Cүйектен өткен сөз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: таяқ денені соғып, ауырса да, жара уақыт өте жазылады; ал сүйекке жетк...
Он пәленің тоғызы - тілден.
**Негізгі мағынасы** «Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, ас...
Аққу - құстың төресі,
Жалғыз жатып оттамас,
Қас жақсының белгісі,
Қара сөзді жоқтамас.
Жалғыз жатып оттамас,
Қас жақсының белгісі,
Қара сөзді жоқтамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның, асыл мінезді жанның сипатын айтады. Аққу қалай құстардың ішінде көрікті, т...
Татуға - тіл, сұлуға - сұқ.
**Негізгі мағынасы** «Татуға - тіл, сұлуға - сұқ» деген мақал адам баласының көңілі мен ниетіне байланысты айтылған. Та...
«Алдияр, алдияр!» десе, далияр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге жалбарынып, орынсыз жағыну мен құр сөзге сенудің соңы оп-оңай алдану екенін меңз...
Жақсы сөз - жан азығы.
**Негізгі мағынасы** «Жақсы сөз - жан азығы» деген мақал адамға жылы, ізгі, дем беретін сөздің рухани күшін айтады. Тура...
Анығын айту - адалдық,
Ала сөйлеу - арамдық.
Ала сөйлеу - арамдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты тура айту адамның адалдығын көрсететінін, ал сөзді бұрмалап, екіұшты сөйлеу арам...
Жақсының сөзі өлшеп пішкендей.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым ойлы, орынды, дәл болады. Ол асығыс айтпайды, біреудің көңілін жараламай...
Айтпайын десем аузым бар,
Көрмейін десем көзім бар.
Көрмейін десем көзім бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көргенін, білгенін іште сақтап тұра алмайтынын білдіреді. Тура мағынада адамда ау...
Оқ жарасы бітер,
Сөз жарасы бітпес.
Сөз жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін өте терең көрсетеді. Оқтан түскен жара уақыт өте келе жазылады, дене сауығып...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.