Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.4K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Ел құлағы - елу.
**Негізгі мағынасы** «Ел құлағы — елу» деген мақалдың тура мағынасы — ел ішіндегі хабарды, сөзді көп адам естиді деген о...
Он пәленің тоғызы - тілден.
**Негізгі мағынасы** «Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, ас...
Қиял - ой қанаты,
Ой - тіл қанаты.
Ой - тіл қанаты.
**Негізгі мағынасы** Қиял адамның ойына серпін беріп, оны алысқа жетелейді. Ал ой сол қиялды жүйелеп, сөзге айналдырады....
Ақырын айтқан ақыл сөз,
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Ақыл сөзді жай, сабырмен, жұмсақ жеткізсең, ол адамға...
Адал сөз айнымайды.
**Негізгі мағынасы** Адал сөз айнымайды дегеніміз — шын айтылған, ниеті таза сөз өз мәнін жоғалтпайды, бұрмаланбайды, се...
Оқ жарасы бітер,
Сөз жарасы бітпес.
Сөз жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін өте терең көрсетеді. Оқтан түскен жара уақыт өте келе жазылады, дене сауығып...
Аққу - құстың төресі,
Жалғыз жатып оттамас,
Қас жақсының белгісі,
Қара сөзді жоқтамас.
Жалғыз жатып оттамас,
Қас жақсының белгісі,
Қара сөзді жоқтамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның, асыл мінезді жанның сипатын айтады. Аққу қалай құстардың ішінде көрікті, т...
Сөзіңе қарауыл қой.
**Негізгі мағынасы** «Сөзіңе қарауыл қой» деген мақал адамға сөйлер алдында ойланып, сөзін бақылап айту керегін ескерте...
Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында «...
Бір ауызға екі елі қакпақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді тежеп, артық сөйлемей, ойлап сөйлеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында ауызғ...
Алғаш ойла, кейін сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асықпай, алдымен ойланып алып сөйлеуге шақырады. Тура мағынасында — сөз айтпас бұ...
Оттың шаласы, сөздің аласы жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, оттың да екі жүзді, зиянды жағы болатынын ескертеді. Тура мағынасында, оттың ш...
Айтпайын десем аузым бар,
Көрмейін десем көзім бар.
Көрмейін десем көзім бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көргенін, білгенін іште сақтап тұра алмайтынын білдіреді. Тура мағынада адамда ау...
Көзбен көрген анық,
Құлақпен естіген танық.
Құлақпен естіген танық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз көзімен көргені ғана шындыққа жақын, ал құлақпен естігені толық дәлел бола алм...
Қара сөзді қамшы қылды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қаруы да, салмағы да болатынын білдіреді. Тура мағынасында «қара сөз» — жай, қатты...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.