Тілі қышыған жерден тиді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөзіне, мінезіне сақ болуды ескертеді. «Тілі қышу» — біреуге орынсыз тіл тигізу, тиісу, кекету, бос сөйлеу деген астарлы мағына береді. Ал «жерден тиді» — сол сөздің дәл тиіп, адамды ауыртқаны, ренжіткені, жауап ретінде қайтып соққаны деген ойды білдіреді. Яғни адам қалай сөйлесе, сондай жауап алады; ащы сөздің аяғы өзіне де тиеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тіл» — жай ғана сөйлеу құралы емес, адамның ықыласы мен ниетінің көрінісі. «Қышу» сөзі сөзге тыным бермей, тиісуге дайын тұрған адамды бейнелейді. «Тию» — сөздің өткірлігі, жара салатын күші. Халық осы арқылы тілдің де қару сияқты екенін, орынсыз сөз жанға бататынын бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не отбасында орынсыз сөз айтып, кейін өз сөзіне өзі ұрынған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әріптесін көпшілік алдында мазақтап, кейін өзі де дәл сондай қалжыңның астында қалса, «тілі қышыған жерден тиді» деп бағалайды. Бұл — сөздің салмағын сезініп сөйлеуге шақыратын өнегелі ескерту.