«Алдияр, алдияр!» десе, далияр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге жалбарынып, орынсыз жағыну мен құр сөзге сенудің соңы оп-оңай алдану екенін меңзейді. Тура мағынасында «алдияр» деп қайта-қайта құрмет көрсеткендей болып көрінген адамға қарсы жақ «далияр» болып, яғни үстем түсіп, өз дегенін істетіп кетеді. Астарлы мағынасы — жалған иілу, артық мақтау, жалбақтау адамды биіктетпейді, қайта әлсіздікке ұрындырады. Сондықтан сөзде де, қарым-қатынаста да шынайылық керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алдияр» сөзі — құрмет, иба, төменшіктеу реңкін береді. Ал «далияр» — айлакер, өктем, өз пайдасын күйттеген адам бейнесін аңғартады. Екі сөздің қарсы қойылуы арқылы халық екі мінезді салыстырады: бірі — орынсыз жалпақтық, екіншісі — сол әлсіздікті пайдаланатын өктемдік. Бұл жерде образдық мағына адам қарым-қатынасындағы тепе-теңдік пен абыройдың бағасын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қызметте, оқу орнында не әлеуметтік ортада біреуге шамадан тыс жағынып, өз пікірін айтпай жүрген адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста басшыға ұнау үшін бәріне келісе беретін қызметкерді әріптестері: «Ол да бір “алдияр, алдияр” десе, “далияр” болып кетеді» деп сипаттауы мүмкін. Яғни мақтау мен жалбақтаудан сақ болуға шақырады.