Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.5K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Сүйреңдеген қызыл тіл
Сүйгеніңнен айырар,
Не жауыңды қайырар.
Сүйгеніңнен айырар,
Не жауыңды қайырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін ескертеді. Адамның тілі дұрыс қолданылса, ол жауды тоқтатып, қарсыласын...
Көзінше мақтағанша көтеріп апарып отқа сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бетіне қарап артық мақтай берме, себебі шектен тыс мадақ көбіне шын ниеттен емес,...
Қол жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Тіл жүйрігі басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолдың шапшаңдығы ас істеуде, ал тілдің шапшаңдығы сөйлеп, сөз табуда...
Жақсылықтың үлгісі -
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның ісі мен сөзінің айналаға жарық, жылу беретінін айтады. Жақсылықтың үлгісі ж...
Өсекке керең бол,
Ойға терең бол.
Ойға терең бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бос сөзге, ғайбат пен өсекке ермей, ақылға салып өмір сүруге үндейді. «Өсекке кер...
Сауатсыздың сөзіне сүрініп құларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сауаты жоқ, ойы үстірт адамның сөзіне сеніп қалу адамды қателікке, зиянға ұрындыратынын...
Бір сөз
ұйықтап жатқан мың сөзді оятады.
ұйықтап жатқан мың сөзді оятады.
**Негізгі мағынасы** Бір орынды, дәл айтылған сөз кейде көп ойды қозғап, адамның санасын серпілтеді. Тура мағынада бұл —...
Өзі шынашақтай, сөзі келсаптай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы тұрқы шағын болса да, сөзі зор, тегеурінді, салмақты болатынын білдіреді....
Топтан озған - шешен,
Көптен озған - көсем.
Көптен озған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көптің ішінен озып шығу — жай ғана алға шығу емес, ерекше қабілет пен с...
Тіріде жанға тыным жоқ,
Қызыл тілде буын жоқ.
Қызыл тілде буын жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тірі адамға тыныштық болмайды, ал тілдің, сөздің «буыны» жоқ, яғни ол ш...
Таудай сөздің тарыдай түйіні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөздің бәрі бірдей терең емес екенін меңзейді. Тура мағынасында, таудай үлкен сөздің...
Бір ауызға екі елі қакпақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді тежеп, артық сөйлемей, ойлап сөйлеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында ауызғ...
Адам құлақтан азады, көңілден семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен рухани қалпы сыртқы сән-салтанатқа емес, ішкі дүниеге байланысты екені...
Оңбаған - өсекшіл.
**Негізгі мағынасы** «Оңбаған - өсекшіл» деген мақал өсек айтатын адамның мінезін қатты сынға алады. Мұнда тура мағынад...
Тексіздік - тілсіздіктен.
**Негізгі мағынасы** «Тексіздік - тілсіздіктен» деген мақал адамның арғы тегін ғана емес, ең әуелі оның сөз саптауынан,...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.