Бір ауызға екі елі қакпақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді тежеп, артық сөйлемей, ойлап сөйлеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында ауызға қақпақ жабу мүмкін емес, ал астарлы мағынасында адам өз тілін, пікірін, ашуын бақылап отырғаны жөн деген өсиет айтылады. Бір ауыз сөзден дау туады, ал байыппен айтылған сөз елді де, адамды да сақтайды.
Образдар мен теңеулер
«Бір ауыз» дегені — адамның сөзі, айтқан пікірі. «Екі елі қақпақ» — ауызға қойылған тосқауыл, яғни тыйым мен тежеу бейнесі. Халық мұнда ауызды жабуды емес, сөзге ие болуды меңзейді. Бұл образ сөздің қадірі барын, әр сөздің салмағы болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не отбасында ойланбай сөйлеуден сақтануға қатысты қолданылады. Мысалы, бір адам ашумен чатқа ауыр сөз жазып жіберсе, кейін өкініп қалуы мүмкін. Сондайда «Бір ауызға екі елі қакпақ» деп, алдымен сабыр сақтап, сосын жауап берген дұрыс екенін еске салады.