Тілі бар халық - халық,
Тілі жоқ халық - балық.
«Тілі бар халық - халық, Тілі жоқ халық - балық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тілі бар халық өз ойын айтып, тарихын, салтын, мұратын сақтай алады; ал тілі жоқ халық үнсіз қалған балық сияқты дәрменсіз болады. Астарлы мағынасы — тіл ұлттың жаны, рухы, белгісі. Ана тілін жоғалтқан ел біртіндеп өз болмысынан, мәдениетінен, бірегейлігінен айырылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тілі бар халық» — өз тілін еркін қолданатын, ойы мен мәдениеті бар тірі қауым. Ал «балық» бейнесі үнсіздік пен дәрменсіздікті білдіреді: балық сөйлей алмайды, өз ойын қорғай алмайды. Сондықтан бұл теңеу тілсіз қалудың қауіпті екенін өте әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал ана тілін үйрену, оны отбасында, мектепте, қоғамда қолдану қажеттігін еске салады. Мысалы, бір отбасы үйде тек басқа тілде сөйлеп, баласына қазақ тілін үйретпесе, бала өз ұлтының сөзін, мақалын, рухын толық танымай өседі. Сондықтан тілге құрмет — елге құрмет.
Tili joq halyq - balyq.