Айтпасаң, білмейді,
Ашпасаң, көрмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені айтпасаң, адам оны білмейді; бір нәрсені ашпасаң, оның ішіндегісін көрмейді. Астарлы мағынасы — ойыңды, сұрағыңды, мұңыңды не ниетіңді жасырмай білдіру керек. Адам кейде өзіне керегін, ойын немесе шындығын айтпай жүреді, ал ол айтылмаса, басқалар түсінбей қалуы мүмкін. Демек, түсінісу үшін сөз қажет, ал мүмкіндікке жету үшін әрекет керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «айтпасаң» мен «ашпасаң» — екі түрлі қимыл. Бірі сөздің, бірі істің белгісі. «Білмейді» дегені — адамның ойын оқып білу мүмкін еместігін аңғартады. «Көрмейді» сөзі — көзге көрінбейтін нәрсе өзінен-өзі ашылмайтынын білдіреді. Яғни, өмірде көп нәрсе тек сырттай байқалмайды, оны көрсету, түсіндіру, сұрау қажет.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі заманда да өте орынды. Мысалы, оқушы мұғалімге түсінбеген жерін айтпаса, ол көмектескенін білмейді; немесе қызметкер өз ұсынысын білдірмесе, басшы оны естімей қалады. Сондықтан ашық сөйлеп, қажетіңді мәдениетті түрде айту — түсіністікке бастайтын жол.
Ashpasań, kórmeıdi.