Тіземнен сүріндірсең сүріндір,
Тек тілімнен сүріндірме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның денесіне, күшіне тиіскеннен гөрі, сөзіне, абыройына қол сұқпауды ескертеді. Яғни, біреу мені жығып, жеңіп, тіпті қиындыққа ұшыратса да, ол уақытша нәрсе болуы мүмкін; ал тілді сүріндіру — адамның намысына, беделіне, айтқан сөзі мен ақиқатына нұқсан келтіру. Астарында «тәнге келген жара жазылар, тілден келген жара жазылуы қиын» деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тізе» — адамның күш-қуаты, тірегі, күнделікті өмірдегі беріктігі. Ал «тіл» — ой, сөз, ар, беделдің белгісі. «Сүріндіру» сөзі тура мағынада құлату, шалдыру болса, астарлы мағынада — жаңылту, масқаралау, сөзін өтірікке шығару. Халық тілдің құдіретін осылайша әсерлі образбен көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға сөзді орнымен айту, біреудің абыройын түсірмеу, әдейі өсек пен тіл тигізуден сақтану керек екенін еске салады. Мысалы, жұмыста әріптесіңіз қателессе, оны жұрт алдында келеке қылып сүріндірмей, жеке айтып түзеткен дұрыс.
Tek tilimnen súrindirme.