Жарлы деген не?
Мағынасы
Кедей, жоқ-жітік; малы, дүние-мүлкі аз, тұрмысы төмен (адам).
- Зат есім ретінде: кедей адам («жарлының байлығы»).
Мақалдарда
Мақалдарда жарлы байға қарсы қойылады: жарлы болу — ұят емес, ұят — арсыз болу; денсаулық пен ар — жарлының нағыз байлығы.
Мысалдар
- Ол жарлы отбасында өссе де, оқуын бітіріп, жақсы маман болды.
- Жарлы-жақыбайға көмектесу — сауапты іс.
Мағыналас сөздер
Қарама-қарсы мағыналы
байауқаттыдәулетті
«жарлы» сөзі бар мақалдар 12
-
Бай мен бай құда болса,
Ортасында жорға жүреді.
Жарлы мен жарлы құда болса,
Ортасында дорба жүреді.
Бай мен кедей құда болса,
Өзара зорға-зорға жүреді. Екі бай құда болса, араларында жорға жүреді, яғни бір-біріне сәйгүлік ат, қымбат сый тартады; екі жарлы құда болса, араларында… -
«Баймын» деп мақтанба, жарлылық бар,
«Көппін» деп мақтанба, жалғыздық бар. Бұл мақал адамды шектен тыс мақтанудан, өз жағдайына тым сеніп кетуден сақтандырады. Біреудің байлығы да, көптігі де мәңгі… -
Кісі ақылымен бай болғанша,
Өз ақылыңмен жарлы бол. Біреудің ақылымен, айтқанымен жүріп байығаннан гөрі өз ойыңмен шешім қабылдап, кедей болып қалған артық дейді. Мақал байлықты… - Жарлы болсаң да, арлы бол. Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей, тұрмысы төмен болсаң да, ар-намысыңды, адамдық қасиетіңді жоғалтпа деген сөз. Астарлы мағынасы…
-
Қыс киімін жаз киіп,
Жарлы қайдан байысын.
Жазы-қысы жұмыс қып,
Мая қайдан қайысын? Жарлы қыстың киімін жазда да киеді, өйткені басқа киімі жоқ; жазы-қысы біреудің жұмысын істейді. Мақал мұндай адам қалай байысын… - Жарлының байлығы - денінің саулығы. Бұл мақалдың тура мағынасы — малы, ақшасы көп болмаған жарлы адамның ең үлкен байлығы оның денсаулығы екенін айту. Астарлы…
-
Жарлы болар жігіт,
Байталын атқа сатады.
Жалғыз болар жігіт,
Ағайынын жатқа сатады. Байталы бар адам — ертең құлын көретін адам. Ал соны мініс атқа айырбастаған жігіт бүгінгі қажетін өтеп, ертеңгі өсімін… -
Денің сау болса, жарлымын деме,
Жолдасың көп болса, жалғызбын деме. Бұл мақал адамға ең алдымен денсаулықтың қадірін ұғындырады. Денің сау болса, кедейліктен, таршылықтан қорықпа деген ой бар: дені… - Жарлының аузы аққа тисе, мұрны қанайды. Ақ — сүт, айран, қаймақ сияқты ақ тағам, қазақта молшылық пен ырыстың белгісі. Мақал жарлының ісі оңға баспайтынын әсірелеп…
- Жарлының ақшасын жаман тауар құртады Жарлының ақшасы аз, сондықтан ол арзан, сапасыз тауарды таңдайды. Бірақ ондай зат тез сынады, тозады, қайта сатып алуға тура…
-
Жетең жаман болмаса,
Жете жарлы болмассың. Жетең жаман болмаса, яғни ақыл-есің, ұғымың, тәрбиең түзу болса, түбегейлі жарлы болмайсың. Мақал кедейлік пен байлықтың бір… - Жарлының бір тойғаны шала байығаны. Жарлының бір тойғаны — шала байығаны: аш жүрген кедей бір рет тойып тамақ ішсе, өзін жартылай байығандай сезінеді. Жоқшылықтағы…