Бай мен бай құда болса,
Ортасында жорға жүреді.
Жарлы мен жарлы құда болса,
Ортасында дорба жүреді.
Бай мен кедей құда болса,
Өзара зорға-зорға жүреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал құдалықтың қоғамдағы әлеуметтік теңдікке де, тұрмыстық айырмашылыққа да тәуелді болатынын меңзейді. Бай мен бай құда болса, аралас-қатынас сән-салтанатпен, еркін өтеді; ал жарлы мен жарлы құда болса, тіршілік қамы алға шығып, қарапайым өмірдің қиындығы сезіледі. Бай мен кедей құда болса, екі жақтың тұрмысы, мінезі, мүмкіндігі сәйкес келмей, қарым-қатынасқа салмақ түседі. Яғни астарында адамдардың араласуы тек ниетке емес, жағдай мен теңдікке де байланысты деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Жорға» — байлықтың, сәннің, жеңіл жүрістің белгісі. Ол құдалықтың көңілді, салтанатты өтуін бейнелейді. «Дорба» — жоқшылықтың, күнкөріс қамының символы. Жарлының құдаласуында тіршілік ауыртпалығы алдыңғы орынға шығады. «Өзара зорға-зорға жүреді» деген тіркес екі жақтың жарасуы қиын екенін, мінез бен тұрмыс үйлеспесе, байланыс та ауыр болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамдардың қарым-қатынасында, әсіресе тұрмыс деңгейі әртүрлі отбасылар араласқанда қолдануға болады. Мысалы, бір тойды бір жақ өте сәнмен өткізіп, екінші жақ қарапайым жасаумен келсе, келісім мен түсіністік болмаса, жақындық орнына қысылу пайда болады. Сондықтан бұл мақал теңдік, сыйластық және өзара түсінісудің маңызын еске салады.
Ortasynda jorǵa júredi.
Jarly men jarly quda bolsa,
Ortasynda dorba júredi.
Baı men kedeı quda bolsa,
Ózara zorǵa-zorǵa júredi.