Пақыр деген не?
Мағынасы
Кедей, жоқ-жітік адам; тұрмысы төмен, дәрменсіз, аянышты жан.
- Сын есім ретінде: бейшара, мүсәпір, әлсіз («іске пақыр»).
- Аяушылықпен не еркелете айтылатын қаратпа сөз: «пақыр-ау», «байғұс».
Мақалдарда
Мақалдарда пақыр батырға қарсы қойылады: батыр — күшті, пақыр — әлсіз, дәрменсіз; сонымен бірге пақырдың да жаны, қадірі бар екені айтылады.
Мысалдар
- Пақыр шал жалғыз сиырынан айырылып қалды.
- Бала пақыр, тоңып қалыпты ғой.
Мағыналас сөздер
Қарама-қарсы мағыналы
бай
«пақыр» сөзі бар мақалдар 8
-
Батырға да жан керек,
Пақырға да жан керек. Бұл мақалдың тура мағынасы: батыр да, пақыр да тірі адам, екеуіне де жан қажет. Астарлы мағынасы: адамның әлеуметтік орны… -
Білген кісі ұрыны пақыр дейді,
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді. Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің сырын, шын жағдайын білетін адам ұрының кім екенін дұрыс бағалайды, ал білмеген адам… - Істің ақыры жігіттің пақырына қалады. Бұл мақал істі бастау оңай болғанымен, оның соңғы салмағы көбіне сол істі атқарған адамның өзіне түсетінін білдіреді. Яғни, адам…
- Балалы кісі пақыр болмас. Балалы кісі пақыр болмас деген сөздің тура мағынасы — баласы бар адам мүлде жарлы, тірексіз қалмайды. Астарлы мағынасы — бала…
-
Бақсыға ауруды қаратсаң,
«Пақыр, - дейді,
Қара ешкінің өкпесімен қақтыр», - дейді. Бұл мақалдың тура мағынасы — бақсыға ауырған адамды көрсетсең, ол емнің орнына түрлі ырым-сырым айтып, «қара ешкінің өкпесімен… - Өледі деген пақырың өгіз мініп келіп тұр. Бұл мақалдың тура мағынасы — кедей, әлсіз деп ойлаған адам кенеттен күткеннен де мықты, дәулетті, беделді болып көрінуі. Астарлы…
- Сөзге батыр, іске пақыр. «Сөзге батыр, іске пақыр» деген мақал сөзді көп сөйлеп, уәде беруге келгенде мықты, ал нақты іс жасауға келгенде әлсіз адамды…
- Жетім бала секілді жездем пақыр. Бұл мақалдың тура мағынасы — «жетім бала сияқты өте қорғансыз, жәрдемсіз» дегенге саяды. Астарлы мағынасы — жезде ел ішінде…