Арсыз деген не?
Мағынасы
Ұяты жоқ, ар-намысын білмейтін, әдептен безген; ұят пен адамгершілік шегін аттап кететін адам.
- Ауыспалы мағынада: берілген сайын көбейе беретін, тыйым білмейтін («ұйқы арсыз», «тамақ арсыз»).
Мақалдарда
Мақалдарда арсыздық адамның ең ауыр міні ретінде сыналады: малсыз болу — кемшілік емес, ал арсыз болу — адамның қоры болу.
Мысалдар
- Біреудің ақшасын қайтармай жүру — арсыздық.
- Ол арсыз сөздерімен жиналғандарды ұялтты.
Мағыналас сөздер
ұятсызбетсізнамыссыз
Қарама-қарсы мағыналы
«арсыз» сөзі бар мақалдар 12
-
Ұйқы арсыз,
Күлкі арсыз,
Тамақ арсыз. Бұл мақал адам бойындағы кейбір табиғи құбылыстардың, әдетте, ұятқа телінбейтінін білдіреді. Ұйқы, күлкі, тамақ — адамның… -
Арсыз болса, қыз жаман,
Ақылсыз болса, ұл жаман. Бұл мақал ұл мен қыздың жақсы-жамандығы тек жынысына емес, мінезі мен тәрбиесіне байланысты екенін айтады. Қыз үшін ең үлкен мін… - Арсыз - адамның қоры. «Арсыз - адамның қоры» деген мақал ар-ұяттан айырылған адамның қадірі болмайтынын білдіреді. Мұндағы арсыз — ұятты, намысты…
- Малсыз болсаң да, арсыз болма. Бұл мақалдың тура мағынасы: малың, дүниең, байлығың болмаса да, адамдық ар-намысыңды жоғалтпа деген сөз. Астарлы мағынасы…
- Ана тілін алмаған - арсыз. Ана тілін, яғни ананың ақылын, тәрбиесін, өсиетін тыңдамай өскен адам әдептен алыстап, ар-намысын жоғалтуы мүмкін деген ой…
-
Аталы жетім - арсыз жетім,
Аналы жетім - ерке жетім. Бұл мақал жетімдіктің екі түрлі халін салыстырады. Әкесі жоқ бала өмірде сүйеніштен, бағыттан айырылып, мінезі қаталданып… -
Аталы сөзге арсыз жауап қайырар,
Ақ пен қараны шындық айырар. Бұл мақал адам сөздің салмағын түсініп сөйлеуі керек екенін айтады. Аталы сөз — ақылға, өнегеге, тәжірибеге толы қадірлі сөз… - Арсызға сәлем - борыш, сөз - қулық. Бұл мақал арсыз, ұяттан безген адамға сәлем беру де қиын міндетке айналатынын меңзейді. Өйткені ондай кісі әдепті түсінбейді…
-
Арсыздың сөзінде тұрақ жоқ,
Көзі бар да, құлақ жоқ. Арсыз адам айтқан сөзінде тұрмайды, уәдесіне берік болмайды. Мақал тура мағынада: сөзі бар, бірақ соны орындауға жауапкершілігі… -
Арсыз қолым істеді,
Арлы бетім ұялды. Бұл мақал адам бойындағы ар мен ұяттың құнын терең көрсетеді. Тура мағынасы бойынша, қол қателік жасап, жаман іс істесе, бет… -
Арсыз болмаса, мал қайда,
Айлакер болмаса, бақ қайда? Бұл мақалдың тура мағынасы: мал мен бақ өздігінен келе салмайды, оларды иелену үшін адамның мінезі мен әрекеті керек. Астарлы… -
Сұрамсақ - арсыздық,
Жарамсақ - құнсыздық. Бұл мақал екі мінезді бірдей сынайды: сұрамсақтық пен жарамсақтық. Сұрамсақ — қол жайып, орынсыз тілене беретін, өз еңбегіне…