Бай болсаң, жарлылығыңды айтпа,
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды орынсыз мақтанбауға, өз халін шама-шарқына қарай ұстауға үйретеді. Бай адам кедей кезін қайта-қайта айтып, өз абыройын түсірмеуі керек; ал жарлы адам бұрынғы байлығын көлденең тартып, бүгінгі жағдайына күйініп, ел алдында өзін ыңғайсыз көрсетпеуі тиіс. Астарлы мағынасы — адамның қадірі байлықпен де, жоқшылықпен де өлшенбейді, ең бастысы — сабыр, кішіпейілдік және өзін дұрыс ұстай білу.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» мен «жарлы» сөздері тек мал-мүлік иесін емес, өмірдің екі түрлі кезеңін білдіреді. Байлық — молшылықтың, мүмкіндіктің бейнесі; жарлылық — таршылық пен сынақтың белгісі. «Айтпа» деген тыйым сөзі адамды өткенге байланып қалмай, қазіргі күйіне лайық мінез көрсетуге шақырады. Яғни, мақтан да, налу да артық.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыс орнында немесе күнделікті әңгімеде өзекті. Мысалы, бір адам бұрынғы жетістігін қайта-қайта айтып, өзгелерге үстем көрінуге тырысса, бұл мақал соны тежейді. Немесе жағдайы төмен адам өзін кемсітіп, өткен дәулетін айтып отыра бермей, бүгінгі тірлігіне көңіл бөлгені дұрыс екенін еске салады.
Jarly bolsań, baılyǵyńdy aıtpa.