Бір бала атаға жете туады,
Бір бала атадан өте туады,
Бір бала кейін қарай кете туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрпақтың бірдей болмайтынын, әр баланың қабілеті мен болашағы әрқалай болатынын білдіреді. Бірі ата жолын қайталап, әке-шешесінің деңгейіне ғана жетеді. Бірі одан да асып, біліммен, еңбекпен, мінезімен елден озады. Ал енді бірі кері кетіп, тәрбиеге, талапқа, жауапкершілікке селқос қарап, ата үмітін ақтамай қалуы мүмкін. Астарында «балаға берілген тәрбие мен өнеге — өмірлік бағыт» деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атаға жете туу» — ата дәстүрін сақтап, сол деңгейде қалу; «атадан өте туу» — алға шығып, биіктеу; «кейін қарай кете туу» — кері кету, төмендеу деген бейнелі сөздер. «Туу» сөзі тек дүниеге келуді емес, адамның болмысын, бағытын, тағдырлық жолын да аңғартады. Бұл жерде ұрпақ үш түрлі өріске бөлініп суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, мамандықта, мінезде, жауапкершілікте жиі қолданылады. Мысалы, бір отбасында үлкен ұл әке кәсібін жалғастырып, тиянақты еңбек етсе, екінші бала ғылымда озуы мүмкін, ал үшіншісі тәртіпке мән бермей, мүмкіндігін жоғалтуы да ықтимал. Сондықтан мақал ата-анаға да, балаға да талап пен тәрбиенің маңызын еске салады.
Bir bala atadan óte týady,
Bir bala keıin qaraı kete týady.