Өзің білмес ісіңді
Білгендерден сұрап біл.
Өліп жатсаң наданнан
Қабіріңді жырақ қыл.

Негізгі мағынасы

Мақалдың бірінші бөлігі — кеңес: білмейтін ісіңді ұялмай, білетін адамнан сұрап үйрен. Екінші бөлігі — қатаң ескерту: надан адамнан соншалық аулақ бол, тіпті өлер сәтте де қабіріңді одан алыс қаздыр. Бұл әсірелеу надандықтың жұқпалы әрі зиянды екенін көрсету үшін айтылған: наданның қасында жүрген адам оның қатесін қайталап, абыройынан айырылады. Мақал серікті, кеңесшіні таңдауда сақ болуды үйретеді.

Образдар мен теңеулер

Мақал төрт жолдан тұратын шағын өлең секілді: «ісіңді — біл», «наданнан — қыл» тармақтары ырғақпен жүреді. Алғашқы екі жол — тыныш өсиет, келесі екі жол — шұғыл, батыл әсірелеу. Қабір — адамның мәңгілік мекені; ауыл зиратында ағайын қатар жатады, сондықтан «қабіріңді жырақ қыл» деу — тіпті ол дүниеде де наданмен көрші болма деген өткір бейне. Надан — оқымаған ғана емес, білімге ұмтылмайтын, ақылға құлақ аспайтын адам. Жырақ — алыс, қашық.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Үлкендер жастарға дос таңдауда сақ болуды, білмегенін сұрауды үйреткенде айтады. Үні — өсиет, ал соңғы жолдары әсірелеу арқылы әзіл-шыны аралас естіледі. Нақты бір адамды «надан» деп атап, оның көзінше айту ауыр соққы болады, ондайдан аулақ болған жөн. Мысал: «Білмесең, ұстаздан сұра, анау-мынаудың сөзіне ерме. Өзің білмес ісіңді білгендерден сұрап біл деген».

Қолданылу жағдаяттары

— Жас фермер қой қырқу уақытын білмей, көршісінің жорамалына сеніп қалады; әкесі оған тәжірибелі шопаннан сұрауды айтып, мақалды еске салады.
— Ауылда немересінің бұзақы топқа еріп жүргенін байқаған атасы оны оңаша шақырып, мақалдың соңғы екі жолын айтады.