Ойыннан от шығар.
«Ойыннан от шығар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ойыннан от шығады: әзіл-қалжың, ермек, ойын шектен шықса, ұрыс-керіске, жанжалға, тіпті апатқа айналуы мүмкін. Бір-біріне қағытып отырған екі адам аяқ астынан ренжісіп қалады, итерісіп ойнаған балалар жарақат алады. Мақал ойынның да шегі барын, қалжыңның орны мен уақытын білу керектігін ескертеді. Ол ойынды жоққа шығармайды, тек абайлауға шақырады: көңіл көтеру басқа біреудің жанын ауыртпауы тиіс.
Образдар мен теңеулер
От — мақалда ұрыс, жанжал, апат бейнесі. Ойын — көңіл көтеру, әзіл, жарыс, қалжың. Екі ұғым әдейі қарама-қарсы қойылған: жеңіл, қуанышты іс пен қауіпті, жойқын күш. Бейне тұрмыстан алынған: от жанында ойнаған бала шоқ шашып, үйді өртеп алуы мүмкін, сол сияқты сөзбен ойнаған адам да ұрыстың отын тұтатады. «Ойыннан» мен «от» сөздерінің бір дыбыспен басталуы мақалды ықшам әрі есте қалатын етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды әзілі шектен шыға бастаған, біреуді мазақтап, қағытып ойнап жүрген адамдарға ескерту ретінде айтады. Ата-ана асыр салып жүрген балаларына да осылай ескертеді. Интонациясы — ескерту, кейде қатаң. Әзілдің ізі жоқ жерде, жай ғана көңілді отырыста айту көңіл суытуы мүмкін. Мысалы: «Жігіттер, жетер, ойыннан от шығар, біреуің ренжіп қалмаңдар».
Қолданылу жағдаяттары
— Аулада асыр салып ойнап жүрген екі бала итерісіп, біреуі құлап, тізесін жарып алды. Әжесі мақалды айтып, оларды үйге шақырды.
— Той үстінде бір жігіт досын жұрттың алдында мазақтай бастады. Асаба мақалды айтып, сөзді әзілмен басқа арнаға бұрды.