Құдай әлемнен бұрын қаламды жаратқан.
«Құдай әлемнен бұрын қаламды жаратқан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал жазу мен білімнің қадірін ең биік деңгейге көтереді: Құдай әлемнен де бұрын қаламды жаратқан. Бұл мұсылман дәстүріндегі «Алла ең алдымен қаламды жаратты» деген нанымға сүйенеді. Мақалдың ойы — білім мен жазу тіршіліктің өзінен де бұрын тұрған, бәрінің негізі. Қаламды қадірлеу — білімді, жазылған сөзді, оқуды қадірлеу. Діни сеніммен байланысты болғанымен, бүгін ол көбіне жазу мен білімнің ұлылығы туралы бейнелі сөз ретінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Қалам — жазу құралы; ертеде қамыстан, құс қауырсынынан жасалып, сияға малынып жазылған. Ислам дәстүріндегі ұғым бойынша қалам әлемде болатын барлық нәрсені, тағдырды жазып қойған; сондықтан ол жай құрал емес, жаратылыстың басы ретінде түсінілген. Мақал «әлемнен бұрын» деп уақыт ретін қолданады: бірінші жаратылған нәрсе — ең қадірлі. Кітапты жерге тастамау, аттамау сияқты қазақ әдебі де жазуға деген осы құрметпен үндес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жазудың, кітаптың, оқудың қадірін айтқанда, баланы әріп таныта бастағанда, кітапты қастерлеуге үйреткенде қолданылады. Үні — салмақты, құрметті. Діни мәні бар болғандықтан, мақалды мазақ, әзіл ретінде айту орынсыз. Мысалы: «Кітапты аттама, балам. Құдай әлемнен бұрын қаламды жаратқан дейді үлкендер».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы әже немересінің жерге тастаған дәптерін көтеріп, шаңын қағып, мақалды айтып, жазуды қадірлеуді үйретеді.
— Ауылдық кітапхананың ашылуында ақсақал бата беріп, кітап пен қаламның қасиеті туралы сөзін осы мақалмен бастайды.