Бай болам десең, аузыңды бақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бай болғың келсе, аузыңды тый, орынсыз сөйлеме, сөзді өлшеп айт. Астарлы мағынасы: адам байлыққа да, абыройға да сақтықпен, сабырмен, өзін ұстай білумен жетеді. Ойланбай айтылған сөз жанжал тудырып, досыңды да, несібеңді де алыстатуы мүмкін. Сондықтан тілге ие болу — тек әдеп емес, табысқа жеткізетін мінез.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аузыңды бақ» деген тіркес ауызды шын мәнінде жауып жүру емес, сөзге абай болу, өсек пен мақтаннан тыйылу дегенді білдіреді. «Бай болам» дегені тек мал-мүлік жинау емес, ырыс-берекесі мол, беделі биік адам болу ұғымына да жақын. Халық байлықтың бір кілті — артық сөйлеп, босқа шашылмау екенін осылай бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, саудада өте өзекті. Мысалы, жас кәсіпкер жобасын барынша мақтап, дәлелсіз уәде берсе, клиент сенімсіздік танытады. Ал сабырмен сөйлеп, аз айтып, көп іс көрсеткен адамға сенім артады. Демек, сөзді тежей білу — табысқа бастайтын маңызды әдет.