Өз аузына өзі ие бола алмаған:
астындағы түйесінен айырылар,
жетегіндегі биесінен айырылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз сөзін, мінезін, ашуын, тілін тежей алмаса, ақырында үлкен шығынға ұшырайтынын ескертеді. Тура мағынасында, аузына ие болмаған кісі малынан айырылып қалады деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — ойланбай сөйлейтін, ашуға берілетін, өз-өзін ұстай алмайтын адам абыройдан да, мүмкіндіктен де, берекеден де айырылуы мүмкін. Яғни, тіл мен сабыр — адамның өз қолындағы үлкен қорғаны.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «түйе» мен «бие» — қазақ тұрмысындағы ең бағалы малдың бірі. Олар байлықты, дәулетті, тіршіліктің тірегін білдіреді. «Аузына ие болу» — тек сөйлемеу емес, әр сөзді ойланып айту, орынсыз уәжге ермеу, қызбалыққа салынбау дегенді меңзейді. Малдан айырылу — тек материалдық шығын емес, салғырттық пен өзін-өзі ұстай алмаудың салдары.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе отбасында орынсыз сөз айтып, жанжал шығарып алатын адамдарға өте сай келеді. Мысалы, қызметкер бастыққа ашумен дөрекі жауап беріп, соңында сыйақыдан не жақсы қызметтен қағылып қалуы мүмкін. Демек, сабырлы сөз — сақтық, ал орынсыз сөз — өкінішке апарады.
astyndaǵy túıesinen aıyrylar,
jetegindegi bıesinen aıyrylar.