Бір ауылда мың туысқан болғанша,
Әр ауылда бір туысқан болсын.

Негізгі мағынасы

Бір ауылда мың туысың болғаннан гөрі әр ауылда бір-бір туысың болғаны жақсы. Көп туыстың бір жерге шоғырлануы адамға аз пайда береді, ал әр жерде жақын адамның болуы кең жолдың, кең тірліктің кепілі. Қай жаққа барсаң да, қонатын үй, ақыл сұрайтын кісі, қиын кезде көмектесетін адам табылады. Мақал байланыстың көптігін емес, кеңдігін бағалайды. Бүгінгі тілмен айтқанда, ол туыс пен жақын таныстың әр өңірде, әр салада болуының пайдасын айтады.

Образдар мен теңеулер

Ауыл — қазақ тұрмысының негізгі бірлігі, көбіне бір атаның ұрпағы қатар қонған қоныс. Ертеде алыс жолға шыққан жолаушы қай ауылда туысы барын біліп, сонда түнеген, атын суарып, тамақ ішкен. «Мың» мен «бір» сандарының қарсылығы мақалдың өзегін құрайды: көп пен аздың, тар мен кеңнің салыстыруы. Мақал жолаушының көзімен қарайды: оған туыстың саны емес, жол бойында болуы маңызды. «Болғанша» мен «болсын» екі жолды тілек пен салыстыруға айналдырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Жастарға кең араласуды, тек өз ортасымен шектелмеуді кеңес ретінде айтқанда қолданылады. Сондай-ақ алыс өңірлерден құда, дос тапқан адамды мақтағанда айтылады. Сарыны — ақыл, кеңес. Туыстары бір ауылда тату тұрып жатқан әулетке кемшілік ретінде айту орынсыз: мақал туыстың көптігін кемітпейді. Мысалы: «Қызымды алыс облысқа ұзатқаныма өкінбеймін, бір ауылда мың туысқан болғанша, әр ауылда бір туысқан болсын».

Қолданылу жағдаяттары

— Алыс сапарда көлігі бұзылған жүргізуші жол бойындағы ауылда тұратын немере ағасына қонып шықты; кейін әкесі мақалды айтып, кең туыстықтың пайдасын түсіндірді.
— Жазғы лагерьде әр өңірден келген балалармен дос болып қайтқан немересіне әжесі: «Әр ауылда бір туысқан болсын», — деп бата берді.