Ана тілін алмаған ұл,
Аман болсын да, жүре берсін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ананың, әсіресе ананың ақылы мен тәрбиесін тыңдамаған баланың өмірі оңай болмайтынын меңзейді. Тура мағынасында — ана тілін, яғни анасының айтқанын алмаған ұлға өкпелеген сөз. Астарлы мағынасында — үлкеннің өсиетін елемеу, тәртіпсіздік, ерке мінез адамды дұрыс жолдан тайдырады деген ескерту бар. «Аман болсын да, жүре берсін» деген тіркес сырттай бата сияқты көрінгенімен, шын мәнінде: «Өз қылығымен өзі жүрсін, бірақ ақылсыздығы үшін жауапты болсын» деген ренішті ишараны білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ана тілі» ұғымы тек сөз емес, ананың мейірімі, тәрбиесі, өмірлік бағдары. «Ұл» — жалпы жас ұрпақтың символы. Ал «жүре берсін» дегені біреудің айтқанын тыңдамай, өз бетімен кетуді, нәтижесінде адасуы мүмкін жолды бейнелейді. Мұнда ананың сөзі жол көрсететін шам секілді суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал жастарға үлкеннің ақылын тыңдаудың маңызын еске салады. Мысалы, студент ата-анасының «оқуыңа көңіл бөл» дегенін елемей, уақытын босқа өткізіп жүрсе, кейін өкініп қалуы мүмкін. Сондықтан мақал тәрбие мен жауапкершілікті қадірлеуге шақырады.
Aman bolsyn da, júre bersin.