Халық туралы 364
Халық туралы мақал-мәтелдер ел бірлігі, намыс, салт-дәстүр мен ортақ мінезді қысқа да нұсқа жеткізеді.
364
Мақал-мәтел
73.6K
Қаралым
202
Орташа
Сұрыптау:
Қара жерді жамандама,
Қайтып сонда барарсың.
Қауым елді жамандама,
Қарғысына қаларсың.
Қайтып сонда барарсың.
Қауым елді жамандама,
Қарғысына қаларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қара жерді де, қауымды елді де жамандамауды ескертеді. Тура мағынасында: жерді жам...
Ешкі егіз тауып, қойдан аспас,
Ит сегіз тауып, елден аспас.
Ит сегіз тауып, елден аспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ешкі егіз тапса да, қойдай өнімді емес; ит сегіз тапса да, елдің орнын...
Ит тобын арыстан бастаса,
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал топты кім бастап, кім басқарса, соның ықпалы бәріне тарайтынын айтады. Тура мағынада итті...
Шежіреден заман озбас,
Озса да түбі тозбас.
Озса да түбі тозбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шежіре, яғни ата-тек, тарих, ел жады мен рухани сабақтастық ешқашан ескірмейтінін білдіре...
Халық көздегіні ғана емес,
Көңілдегіні де көреді.
Көңілдегіні де көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың сыртқы іс-әрекетін ғана емес, ішкі ниеті мен көңіл күйін де байқайтынын білдір...
Елдің күші - селдің күші.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сел қалай тасыса, жолындағының бәрін қиратып, тоқтаусыз ағатын қуатты...
Дос табылса, ас табылады,
Ас табылса, дос табылмайды.
Ас табылса, дос табылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — досы бар адамға ас-су табылып қалар, ал ас-су мол кезде дос табу қиын...
Бойдақ жігіт - ел күйеуі.
**Негізгі мағынасы** «Бойдақ жігіт - ел күйеуі» деген мақал жас жігіттің тек өз басының емес, бүкіл елдің де назарында б...
Бастың тазы жастықты былғар,
Тіл қотыры рулы елді былғар.
Тіл қотыры рулы елді былғар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіреті мен тілдің жауапкершілігін ескертеді. Тілмен айтылған орынсыз, ащы, былға...
Өңкей тентек ел болмас.
**Негізгі мағынасы** «Өңкей тентек ел болмас» деген мақалдың тура мағынасы — тек бұзақы, тәртіпсіз, тентек адамдардан қ...
Сегіз ешкіге сексен теке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сегіз ешкіге сексен текенің үйірілуі, яғни саны аз малға көп текенің ж...
Жүрген жерде жел қалар,
Көрген жерде ел қалар.
Көрген жерде ел қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жүрген ізі, істеген ісі, айтқан сөзі артында белгі қалдыратынын білдіреді. Тура м...
Жақсыны халық мақтар,
Жаманды халық даттар.
Жаманды халық даттар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел мақтап, қадірлейді, ал жаман адамды жұрт даттап, сөкед...
Халық аузына қақпақ қойып болмайды.
**Негізгі мағынасы** Халықтың сөзін, пікірін немесе өсегін толық тоқтатып қою мүмкін емес. Тура мағынасында ауызға қақпа...
Қонағы көп үйдің қазаны құр тұрмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонағы жиі келетін үйде ас-су үзілмей, қазанның оты өшпей, тіршілік қызу болатынын білдір...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі...
Бірлігі жоқ ел тозады,
Бірлігі күшті ел озады.
Бірлігі күшті ел озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің тірегі — бірлік екенін айтады. Бірлігі жоқ жұрт іштен ыдырап, тіршілігі әлсіреп, бе...
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
**Негізгі мағынасы** Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін, ата-баба...
Қызымның баласы - Балдан тәтті анасы.
Ұлымның баласы - Қара жылан анасы.
Ұлымның баласы - Қара жылан анасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал немереге деген сүйіспеншіліктің шексіз екенін білдіреді. Тура мағынасында қыздан туған ба...
«Халық туралы» мақал-мәтелдер – елдің рухын, бірлік пен ынтымақтың қадірін, жұрттың мінез-құлқы мен ортақ жауапкершілігін бейнелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл санатта көптің күші, қауымның абыройы, татулық пен тәртіп секілді ұғымдар ұрпаққа өнеге болып айтылады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.