Пана болар елің болсын,
Табан тірер жерің болсын.

Негізгі мағынасы

Мақал адамға екі нәрсе тілейді: қиын кезде пана болатын ел-жұрт пен аяқ тіреп тұратын жер. Пана болар ел — қорғайтын, сүйейтін, жоғыңды іздейтін туғандар, халық. Табан тірер жер — тұрақты мекен, өз қонысың, тіршілік көзің. Екеуі болса, адам өмірде мықты тұрады, ешкімге жалынбайды. Мақал әдетте бата, тілек ретінде айтылады, бірақ оның ішінде ой да бар: адамның басты байлығы — туған ел мен туған жер.

Образдар мен теңеулер

Пана — желден, қардан, жаудан тасалайтын орын; табан тіреу — жерге нық басу, тайып кетпеу. Екі бейне де денемен байланысты: бірінде арқаң қорғалады, бірінде аяғың тіреледі. Бұл — тұтас адамның сенімді күйі. «Елің болсын — жерің болсын» ұйқасы бата сөздеріне тән құрылым: тілек айтылып, «болсын» сөзі қайталанады, сөйтіп мақал дұғадай әуенмен айтылады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал бата, тілек ретінде жас отбасына, жаңа үйге кірген адамға, ұзақ сапарға аттанған жасқа айтылады. Интонациясы — мейірлі, салтанатты. Біреудің жерсіз, елсіз қалған ауыр халін мысқылдау үшін айту орынсыз. Мысал: шаңырақ көтерген жастарға бата берген ақсақал: «Пана болар елің болсын, табан тірер жерің болсын».

Қолданылу жағдаяттары

— Жаңа үй салып, қоныс тепкен жас отбасының қоныс тойында ауыл ақсақалы осы мақалмен бата берді.
— Шетелден оралып, туған жерінен жер учаскесін алған қандасқа әкім құжатын тапсырып, мақалды айтты.