Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Асабасы жоқ асқа жарымайды,
Қасабасы жоқ басқа жарымайды.
Қасабасы жоқ басқа жарымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — той-томалақта асаба болмаса, ас та өз ретімен өтпейді; ал қасаба болма...
Күшті есіктен кірсе,
Төре түндіктен шығады.
Төре түндіктен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті адам есіктен кірсе, төрде отырған төре түндіктен шығып кетеді. Ас...
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
**Негізгі мағынасы** «Ханның екі сөйлегені - өлгені» деген мақал басшы адамның сөзі бір, уәдесі берік болуы керек екені...
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: батырдың кім екені шайқаста, жаумен бетпе-бет келгенде танылса, шешенні...
Әділетсіз ұлықтан,
Қайырымды би артық.
Қайырымды би артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әділдігі жоқ, өз билігін ғана ойлайтын басшыдан қайырымды, елге жанашы...
Жазыққа - жаза, айыпқа - әнжі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жазық істеген адамға жаза, айып істеген адамға сөгіс немесе тиісті шара...
Тауып сөйлесең - күміссің,
Таппай сөйлесең - мыссың.
Таппай сөйлесең - мыссың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен, ойлап айту керегін білдіреді. Адам тауып, дәл, қысқа әрі әсерлі сөйлесе, о...
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басшылыққа, жауапты іске білімсіз, көрегенсіз адамды қоюдың қауіпті екенін ескертеді. Тур...
Аталы сөз атан түйеге татиды.
**Негізгі мағынасы** Аталы сөз дегеніміз — терең ойдан туған, өмір тәжірибесіне сүйенген, салмақты да орынды айтылған сө...
Пайғамбар өз елінде танылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: адам өз туған жерінде, өз ортасында аса бағаланбай, еңбегі мен қабілеті...
Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жауға қарсы да, дау-дамайға қарсы да нысананы дәл табу. Астарлы мағына...
Дананың ойы ортақ.
**Негізгі мағынасы** «Дананың ойы ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақылы толысқан, көргені көп адамның ойы жеке ба...
Ақсақалды ауыл азбас.
**Негізгі мағынасы** «Ақсақалды ауыл азбас» деген мақал ауылдың, елдің берекесі сыйлы ақсақалдың сөзіне, ақылына, тәрби...
Ханды Құдай ұрғаны - халқымен жау болғаны.
Биді Құдай ұрганы - билігі дау болғаны.
Биді Құдай ұрганы - билігі дау болғаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесінің ең үлкен қателігі — өз халқына қарсы шығуы екенін айтады. Хан да, би де елд...
Көргенді көпті жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Көргенді адам — өмірден сабақ алған, жөн-жосықты білетін, көпті көріп, тәжірибе жинаған жан. Мұндай...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.