Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.3K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санар.
Өзін төре санар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мансапқа, билікке не жақсы орынға кенелген кейбір ақылсыз адамның өзін тым жоғары ұстап,...
Көп қарттың ішінде
Бір бала болса, дана болады.
Көп баланың ішінде
Бір қарт болса, бала болады.
Бір бала болса, дана болады.
Көп баланың ішінде
Бір қарт болса, бала болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп қарияның ортасында бір бала болса, сол бала тез есейіп, көргенін б...
Қараңғының көзі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қараңғы жерде көзге жарық түспегендіктен, айналаны көру қиын. Астарлы...
Мешелден жөтел кетпейді.
**Негізгі мағынасы** «Мешелден жөтел кетпейді» деген мақал сырттай қарағанда адамның сырқаты туралы айтылғандай көрінген...
Біреудің ат көтермес бөзі бар,
Біреудің ат көтермес сөзі бар.
Біреудің ат көтермес сөзі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің салмағын салыстырып тұр. Тура мағынасында «ат көтермес бөз» — өте ауыр, қал...
Тең құрбыңнан кем болсаң,
Көрінгенге жем боласың.
Көрінгенге жем боласың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзімен деңгейлес, тең құрбыларынан, қатар-құрбысынан артта қалса, әлсіз көрініп, ке...
Ақылы аздың азабы көп.
**Негізгі мағынасы** «Ақылы аздың азабы көп» деген мақал ойсыз, аңғарымсыз, парасат-пайымы кем адамның өмірде жиі қател...
Бір есек қырың түйені жетелеп,
жолдан шығарып әкетеді.
жолдан шығарып әкетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір есек көп түйені соңынан ертіп, дұрыс жолдан бұрып әкетуі мүмкін. Ас...
Жаман ініге аға болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі нашар, жөн білмейтін ініге аға болып, оған толық сеніп, сүйеніш...
Құтпан төбеттей әупілдеген.
**Негізгі мағынасы** «Құтпан төбеттей әупілдеген» деген тіркес көп айқайлап, даурығып сөйлейтін, бірақ ісі әлсіз не сөз...
Сауатсыз молданың сәлдесі үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай беделді, айбынды көрінген адамның іші бос, білімі таяз болуы мүмкін екенін аңғарт...
Бар мақтанса табылар,
Жоқ мақтанса шабылар.
Жоқ мақтанса шабылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бар нәрсесі, дәулеті, мүмкіндігі бар адам мақтанса, оның сөзіне лайық...
Бас аяқтан ақыл сұрамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз міндеті бар екенін білдіреді. Тура мағынасында, адамның басы аяқт...
Бақсыға ауруды қаратсаң,
«Пақыр, - дейді,
Қара ешкінің өкпесімен қақтыр», - дейді.
«Пақыр, - дейді,
Қара ешкінің өкпесімен қақтыр», - дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бақсыға ауырған адамды көрсетсең, ол емнің орнына түрлі ырым-сырым айт...
Тілеп алған бөгелек,
Өзіңе де сол керек.
Өзіңе де сол керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз әрекетінің, таңдауының салдарын өзі тартатынын меңзейді. «Тілеп алған бөгелек»...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.