Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.5K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Сенімен қосыла жамандасқан
Сені сыртыңнан да жамандайды.
Сені сыртыңнан да жамандайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасыңдағы адам сенімен бірге біреуді жамандап, ғайбат айтса, ол сенің а...
Жаманмен егес, жақсымен кеңес.
**Негізгі мағынасы** «Жаманмен егес, жақсымен кеңес» деген мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы өзіне жұ...
Аңқау азаптан құтылмайды,
Алаңғасар мазақтан құтылмайды.
Алаңғасар мазақтан құтылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аңқаулық пен алаңғасарлықтың адамға зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында, аңқау адам б...
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса...
Қарға мақтанып сұңқар болмас,
Есек мақтанып тұлпар болмас.
Есек мақтанып тұлпар болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз-өзін орынсыз мақтау адамды биіктетпейтінін білдіреді. Қарға қанша мақтанса да сұңқарға...
Иттің табаны қышыса, керуенге ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — табаны қышыған ит тыныш отырмай, қозғалыс іздеп керуенге ілеседі. Аста...
Қара мойынға қара моншақ.
**Негізгі мағынасы** «Қара мойынға қара моншақ» деген мақал сырттай қарағанда бір түстес, үйлескен нәрсе туралы айтылған...
Өгіз мүйізді сиырдың сүті болмайды,
Сиыр мүйізді өгіздің күші болмайды.
Сиыр мүйізді өгіздің күші болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы ұқсастықтың ішкі қасиетті алмастырмайтынын айтады. Өгіз қанша мүйізді болғанымен,...
Қыркың бір төбе,
Мыркың - бір төбе.
Мыркың - бір төбе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның немесе бір топтың ішіндегі көптің бір бөлігі мен дара, ерекше бір мүшесін салысты...
Кәрі - қалтаң, жас - жалтаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен тәжірибесін салыстырады. «Кәрі» — өмір көрген, сақ, үнемш...
Ат күйгелек болса, арық болар,
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күйгелек, тынымсыз ат арықтап кетеді. Адамға қатысты астарлы мағынасы:...
Түбі түскен шелектей.
**Негізгі мағынасы** Түбі түскен шелектей деген мақал бір нәрсенің іші бос, пайдасы аз, берекесіз күйін бейнелейді. Тура...
Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Даулы мәселені де, сыртқы жауды да күшпен емес, ақылмен, сабырмен, дұрыс оймен жеңуге болады. Бұл м...
Жығылған сүрінгенге күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз басынан өткен қиындықты ұмытып, сол қателікке өзі де ұрынған адамды мазақ ететіні...
Ауыр жол атанды сынайды,
Ауыр іс адамды сынайды.
Ауыр іс адамды сынайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ, ауыр жолға түскенде аттың шыдамдылығы мен күш-қуаты байқалады, ал...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.