Су түбінде ақбалық,
Аузыма сал балық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуден дайын нәрсе күтуді, еңбек етпей олжаға кенелуді аңсауды білдіреді. Тура мағынасында су түбіндегі балықты аузыңа өзінен-өзі түсіріп беру мүмкін емес. Астарлы мағынасында да мақсатқа жету үшін әрекет, еңбек, ізденіс керек деген ой айтылады. Тек тілеп отыра берсең, ырыс та, табыс та келмейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «су түбі» — қол жетуі қиын, терең жатқан мүмкіндік; «ақбалық» — бағалы, сұранысқа ие олжа; «аузыма сал» деуі — еңбексіз пайда күтетін адам бейнесі. Халық осы арқылы жалқаулықты әжуалап, талапсыздықтың бос қиял екенін көрсетеді. Балықтың өзі су түбінде болса да, оны ұстау үшін қармақ, төзім, еп керек.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, емтиханға дайындалмай, «өте салатын шығар» деп үміттену — дәл осы мақалға сай мінез. Немесе жұмыс іздеп, түйіндеме жібермей, таныс табылғанша күту де соған жатады. Яғни, нәтиже болсын десең, өзің қимылдауың керек.
Aýzyma sal balyq.