Жантайып ішкен жақсы екен,
жатып ішер ас болса.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам асын жантайып не жатып ішсе де, егер тамағы мол, дайын болса, оған жайлы көрінуі мүмкін. Астарлы мағынасы — еңбексіз, дайын дүниені ғана пайдаланатын адамға мұндай тірлік ұнар, бірақ бұл дұрыс мінез емес. Қазақ мұнда жалқаулықты тұспалдап сынайды. Дайын асқа үйір болып, өз еңбегімен әрекет етпейтін кісі өмірдің қадірін де, адал еңбектің берекесін де толық сезіне алмайды.
Образдар мен теңеулер
«Жантайып ішу» мен «жатып ішу» — еріншектік пен қимылсыздықтың бейнесі. Ал «ас» — тек тамақ емес, жалпы дайын ырыс, оңай табыс, даяр несібе деген ұғымды білдіреді. Мақалдағы қарама-қарсы ишара адамға: оңайлық қызық көрінгенмен, ол еңбекпен келген берекенің орнын баса алмайды деген ой салады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне дайынға сүйеніп, өзі тырыспайтын адамдарға айтылуы мүмкін. Мысалы, студент сабақ оқымай, тек дайын жауапты көшіріп жүрсе, уақыт өте білімсіз қалып қояды. Сол сияқты, жұмысты басқаға ысырып қойып, тек нәтиже күтетін адам да бұл мақалдың мәнін іс жүзінде сезінеді.
jatyp isher as bolsa.