Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
477.2K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адам үшін абыройдың орны ерекше екенін, ал ақыл адамның ішкі дүниесін нәрлендіріп, дұр...
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін...
Қуантар болсаң асық,
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі жағдайда да байсалды болуға үндейді. Біреуді қуантарда асықпай, орнықты әрекет...
Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашуға ерік берген сәтінде тез шешім қабылдамау керегін айтады. Тура мағынасында а...
Ит итке жерошақта жолығады,
Қу қуға намаздігер - намазшамда жолығады.
Қу қуға намаздігер - намазшамда жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттер жерошақ маңында кездеседі, ал қу адамдар кешкі уақыттарда, жасыры...
Қабаған ит қайыр байлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қабаған, яғни адамға шабатын иттің мойнына қайыр, шынжыр тағып байлау...
Жақының үшін жақсының жағасынан алма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жақын кісісін қорғауда асығыстыққа бармауды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, бір...
Бақыл әулие емес,
Әулие бақыл емес.
Әулие бақыл емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы атына, атағына немесе беделіне қарап асыра бағаламау керек дегенді білдіред...
Өлі арыстаннан тірі мысық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өлген арыстан қанша айбатты болса да, тірі мысықтың өзіндей әрекет ете...
Алыстағы әулиеден,
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — адамға алыс, аты ғана белгілі, бірақ ісі мен мінезі беймәлім тұлғадан гөрі, қ...
Аңғал қашқанға да, қуғанга да серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңғал, яғни аңқау не байқамайтын адам қашқанға да, қуғанға да ілесіп ке...
Болған кісі «болдым» демес,
«Болдым» десе, оңғаны емес.
«Болдым» десе, оңғаны емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шын мәнінде кемеліне келген, парасатты адам өз-өзін асыра мақтап, «мен...
Бір күндік ұрыстың,
Қырық күндік кесірі бар.
Қырық күндік кесірі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аз ғана уақытқа созылған ұрыс-керістің де салдары ұзаққа созылатынын айтады. Тура мағынас...
Білмегенді білдірмесең, білгенің бар болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның білмейтін нәрсесін ашып айтпаса, сол білімді кісі саналады дегенді білдіреді. Яғн...
Ойлану кейде наркескен,
Жүректі сара тіледі.
Жүректі сара тіледі.
**Негізгі мағынасы** Ойлану кейде наркескенге теңеледі: дұрыс ой адамның ішкі әлемін қозғап, жанын да, намысын да ауыр с...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.