Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.7K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Қорқақтың бәрі Құдайшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда қорқақ адамды «Құдайшыл» деп атайды, бірақ оның астарында терең мысқыл...
Жаманды жаман дей берме,
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз айта бермеуді, біреуді бетіне басып мақтап не даттауда абай болуды е...
Таза алтынды тазартпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таза алтынды қайта тазартудың керегі жоқ. Астарлы мағынасы — асыл, мін...
Албасты қабаққа қарап басады.
**Негізгі мағынасы** Албасты қабаққа қарап басады деген мақал адамның ішкі күйі мен сыртқы келбетінің, әсіресе қабағының...
Шабан ат қамшыласа да, өрге шаппас,
Жаман адам жақсының бабын таппас.
Жаман адам жақсының бабын таппас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни жүрісі баяу, әлсіз атты қанша қамшыласаң да, ол өрге шапп...
Әлі келген алып та, шалып та жығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күші жеткен адам ірі, мықты қарсыласты да, әлсіздеу адамды да жеңе алад...
Пейілі тар
аспанды алақандай,
жерді тебінгідей көреді.
аспанды алақандай,
жерді тебінгідей көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң, тар пейілді адамның дүниетанымы да тар болатынын білдіреді. Ондай кісі өзінен басқ...
Арықтың сорпасында дәм болмайды,
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арықтың сорпасы нәрсіз, дәмсіз болады. Астарлы мағынасы — ақылы кем, о...
Түлкі жатарында жер таңдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түлкі ұйықтайтын не тығылатын кезде қай жердің ыңғайлы екеніне көп қар...
Ағашы аласа болса да, алмасы тамаша.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы аласа ағаштың жемісі бәрібір тәтті, сапалы болуы мүмкін. Астарлы...
Сарман тауда салқын жоқ,
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Саналы ерде ұйқы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: биік таудың табиғаты салқын болмай, кейде ыссы да, жайсыз да болуы мүмк...
Аттың бәрі тұлпар емес,
Құстың бәрі сұңқар емес.
Құстың бәрі сұңқар емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық ат бірдей жүйрік те, барлық құс бірдей қыран да емес. Астарлы ма...
Қара судан қаймақ алған.
**Негізгі мағынасы** «Қара судан қаймақ алған» деген мақал өте қиын, қолайсыз, пайдасыз көрінген жерден де бір олжа, иг...
Асқақтасаң, асқаққа асыларсың,
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезін де, орнын да біліп жүруді ескертеді. Тура мағынада: тым асқақтап, кеуде ке...
Мың жабыға - бір тұлпар,
Мың үйрекке - бір сұңқар,
Мың қарғаға - бір кесек.
Мың үйрекке - бір сұңқар,
Мың қарғаға - бір кесек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көптің ішінде сапалы, дара, шын мықтының аз болатынын айтады. Тура мағынасында мың жабыны...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.