Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.5K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жастық - жалын, кәрілік - құл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде жастық шақтың оттай ыстық, қуатты, жігерлі кезең екенін, ал кәрілік шақт...
Қақпай жатып қоңырауы сылдырлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе қақпай, тиіспей тұрса да, оның қоңырауы өзінен-өзі сылдырлап...
Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін...
Түйе жүктен қашып құтылмас,
Ат арбадан қашып құтылмас.
Ат арбадан қашып құтылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе жүк арқаламай, ат арба тартпай жүре алмайды, яғни өзіне жүктелген...
Бұқаның арамзасы бұзау арасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бұқаға ұқсайтын, бірақ мінезі нашар, қыңыр не зиянды малдың бұзауларды...
Біреудің көзілдірігін киген өз көзін бүлдіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өміріне, пікірі мен тәжірибесіне соқыр еліктеу адамның өзіне зиян келтіруі мүмкі...
Жақсы аттан жығылса,
Жаман адам табалар.
Жаман адам табалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, жақсы ат сүрініп немесе жығылып қалса, жұртқа бір сәт әлсіз кө...
Өгіз өлер жерінде өкіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз өлер алдында өкіреді, яғни жан қиналған сәтте қатты дыбыс шығара...
Аурудың емі - саудың сәлемі.
**Негізгі мағынасы** Ауру адамға ең үлкен демеу — сау адамның амандасып, хал-жағдай сұрауы. Бұл мақалдың тура мағынасы:...
Көбеңді көр де қой.
**Негізгі мағынасы** «Көбеңді көр де қой» деген мақалдың тура мағынасы — көбең, яғни ісі енжар, жүрісі босаң, салғырт а...
Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман.
**Негізгі мағынасы** Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман деген сөздің тура мағынасы — өзгенің көрсеткен қорлығы да ауыр, бі...
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы:...
Күніне мың сөйлеген адам өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орынсыз көп айту адамға зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында, «мың сөйлеген» —...
Жанжалдың шоғы қызарса,
Ақылдың суын сеп.
Ақылдың суын сеп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жанжал ушыға бастағанда, оны одан әрі өршітпей, ақылмен басу керек деген ой айтады. Тура...
Адамнан адам асса да,
Ғаламнан аспайды.
Ғаламнан аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша қабілетті, ақылды, беделді болса да, бүкіл ғаламнан, табиғаттан, өмірдің заңды...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.