Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.1K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Үлкен үйге не керек,
Кіші үйге де сол керек.
Кіші үйге де сол керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен үй де, кіші үй де бірдей нәрсеге мұқтаж. Астарлы мағынасы — бай-...
Құлдай қызмет етсең,
Бектей жатып жейсің.
Бектей жатып жейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің қадірін терең ұғындырады. Егер адам құлдай еңбек етіп, бар күшін салып, адал қы...
«Бақ» десең де, «шақ» десең де жейді арыстан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстанның не «бақ» деп, не «шақ» деп атағанға қарамай, бәрібір жей бе...
Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура мағы...
Алтын тісті ауыздан,
Аса жаман сөз шығар.
Жаннан безген жауыздан,
Жазығы жоқ көз шығар.
Аса жаман сөз шығар.
Жаннан безген жауыздан,
Жазығы жоқ көз шығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіреті мен адамның ішкі мінезін салыстырады. Тілі әдемі, аузы алтындай көрінген...
Айтсаң, сөзіңе жет,
Мінгес те, үйіңе жет.
Мінгес те, үйіңе жет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтқан сөзін нақты, жинақы әрі мақсатқа сай айту керек екенін меңзейді. «Айтсаң, с...
Ұры кеппе, қау бөрік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұры келмесін, қастандық жасамасын деген сақтандыру сөзі. Астарлы мағын...
Атан түйені май қартайтады,
Май қартайтпай не қартайтады?
Май қартайтпай не қартайтады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ірі, күшті атан түйенің де майға тойып, семірген сайын ауыр тартып, ба...
Тигенге тиіп,
Тимегенге сідігін шашады.
Тимегенге сідігін шашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезіндегі ашушаңдық пен өшпенділікті әжуалайды. Тура мағынасында — бір нәрсеге...
Етегі жаман төрге шыға алмас,
Жеңі жаман ас іше алмас.
Жеңі жаман ас іше алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, киімнің етегі жыртық, шалбарының не шапанының төменгі жағы наша...
Түсіңде жеген қазыдан,
Өңіңде жеген құйқа артық.
Өңіңде жеген құйқа артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түс көріп, түсіңде қазы жегеннен гөрі, өңіңде қарапайым құйқа жегеннің...
Өзі өрде, сөзі төрде.
**Негізгі мағынасы** «Өзі өрде, сөзі төрде» деген мақал адамның тұлғасы мен сөзі бірдей биік, салмақты болуы керек деге...
Жалынсаң, жау басынар,
Басынар да, басыңа шығар.
Басынар да, басыңа шығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадірін түсіріп, орынсыз жалынса, қарсылас не пиғылы жаман адам оны әлсіз деп сан...
Өтірікші уәдешіл.
**Негізгі мағынасы** «Өтірікші уәдешіл» деген мақал сөз бен істің қабыспайтын, уәде беруге келгенде тым жылдам, бірақ с...
Атқан жерде оқ қалар,
Айтқан жерде сөз қалар.
Айтқан жерде сөз қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: оқ атылған жерде оның ізі қалады, ал айтылған сөз де бос кетпей, елдің...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.