Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бұйдалаған нар тайлақтай,
Жетелеген тазы мойнақтай.
Жетелеген тазы мойнақтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүкке, иелікке үйретілмеген нар тайлақтың бұйдаға көнбей, ал жетектелг...
Бәрі жеген бөксемді иттен неге аяйын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өз сыбағасын, үлесін өзі жеп қойған адам енді қалғанын итке қимаған кү...
Қарау бай жаназасына жинайды.
**Негізгі мағынасы** Қарау, салақтық, бейқамдық адамды шығынға, өкінішке ұрындырады. Бұл мақал тура мағынасында да, аста...
Атқа мінген кісінің тайға тақымы толмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атқа мініп үйренген адамға тайдың үсті тар, ыңғайсыз көрінеді. Астарлы...
Жалқау - өзіне жау.
**Негізгі мағынасы** «Жалқау - өзіне жау» деген мақал адамның ең үлкен кедергісі сырттан емес, көбіне өз бойындағы жалқ...
Пасықтың пиғылы лас.
**Негізгі мағынасы** Пасық адам — ішкі ниеті бұзық, арам ойлы, көреалмайтын, екіжүзді кісі. Мақалдың тура мағынасы адам...
Ұялмаған ұялтады.
**Негізгі мағынасы** «Ұялмаған ұялтады» деген мақал адамның ар-ұяты мен әдептілігін таразылайды. Тура мағынасында, ұялм...
Жырақтан құтқарса - атың мұра,
Жалғыздықтан құтқарса - қатын мұра.
Жалғыздықтан құтқарса - қатын мұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қиын сәтте сүйеп, аман алып қалатын нәрсенің қадірін айтады. Тура мағынасында, жыр...
Ұры кеппе, қау бөрік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұры келмесін, қастандық жасамасын деген сақтандыру сөзі. Астарлы мағын...
Адам баласы зарыға бермейді,
Ит баласы зорыға бермейді.
Ит баласы зорыға бермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдегі ауырлық пен қысымның мәңгілік еместігін білдіреді. Адам қандай қиындық көрсе де,...
Ит міндетін үрумен өтейді.
**Негізгі мағынасы** «Ит міндетін үрумен өтейді» деген мақал әркімнің өз табиғатына, өз қабілетіне сай қызмет атқаратын...
Өткір қырғыш қазан түбін теседі.
**Негізгі мағынасы** Өткір қырғыш қазанның түбін тесіп жібереді деген сөздің тура мағынасы — өте өткір құрал абайсыз қол...
Ешкі сойғанның екі амалы бар:
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні сойғанда оның мүйізін пұшпаққа, терісін бұтына қаптап пайдалану...
Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып қал...
Құдайдан қорықпаған,
Адамнан ұялмас.
Адамнан ұялмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдайдан қорықпайтын, яғни иман мен арды ойламайтын адам, адам баласын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.