Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Атан түйені май қартайтады,
Май қартайтпай не қартайтады?
Май қартайтпай не қартайтады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ірі, күшті атан түйенің де майға тойып, семірген сайын ауыр тартып, ба...
Шөлдің қамысы болмайды,
Жаманның намысы болмайды.
Жаманның намысы болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның бойында ар-ұят, намыс, жауапкершілік аз болатынын білдіреді. Тура мағынасын...
Тойсам торғайдай тамағым жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның тамағы торғайдай ғана, яғни өте аз болса, тез тояды. Астарлы ма...
Іреп қойған сойғылыққа жақсы,
Айтып қойған сұңғылыққа жақсы.
Айтып қойған сұңғылыққа жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал дайын тұрған, алдын ала ойластырылған істің нәтижелі болатынын білдіреді. «Іреп қойған со...
Түйе жұлғанын білмейді, жұтқанын біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасаған үлкен, ауыр ісін немесе кеткен үлкен шығынын бірден сезбей, салдары шыққа...
Бүк түссе де менікі, .
Шік түссе де менікі.
Шік түссе де менікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөз, қызғаншақ адамның мінезін әшкерелейді. Тура мағынада бір нәрсе бүктеліп қалса да,...
Ойсызды би сайласаң, тәкаппар етесің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойы таяз, парасаты жетілмеген адамды би етіп сайласаң, ол қызметтің са...
Зорлықшыл зорлықтан қаза табады.
**Негізгі мағынасы** «Зорлықшыл зорлықтан қаза табады» деген мақалдың тура мағынасы — күш қолданып, өз дегенін зорлықпе...
Тұлпардың оттауы бір болса да, жусауы басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұлпар бір жерде оттаса да, су ішсе де, жусауы — күтімі мен ба...
<<Түу» дегенде түкірігі жерге түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уәдеге берік, іске шын ниетпен кірісетін, сөзі мен әрекеті қатар жүретін адамды сипаттайд...
Әйелдің күші жоқ, айласы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің күші ер адамның бұлшық еттегі күші сияқты болмауы мүмкін, бірақ...
Көптен қулық артылмас.
**Негізгі мағынасы** «Көптен қулық артылмас» деген мақал көп адамның ішінен айлакерлікпен, өтірікпен, астыртын әрекетпен...
Құлдай қызмет етсең,
Бектей жатып жейсің.
Бектей жатып жейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің қадірін терең ұғындырады. Егер адам құлдай еңбек етіп, бар күшін салып, адал қы...
Арамнан жиған дәулет емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адал емес жолмен келген байлықтың шын дәулет саналмайтынын білдіреді. Тура мағынасы — ара...
Түн тынышсыз болса, ұйқы қашады,
Күн тынышсыз болса, күлкі қашады.
Күн тынышсыз болса, күлкі қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түнде тыныштық болмаса, адам ұйықтай алмайды; күндіз береке, жайлылық б...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.